IS KANUNU

    Kanun No : 4857

    Kanun Kabul Tarihi : 22/05/2003

    Resmi Gazete Tarihi: 10/06/2003

    Resmi Gazete Sayisi: 25134

    BIRINCI BÖLÜM : GENEL HÜKÜMLER

    AMAÇ VE KAPSAM

    Madde 1 - Bu Kanunun amaci isverenler ile bir is sözlesmesine dayanarak çalistirilan isçilerin çalisma sartlari ve çalisma ortamina iliskin hak ve sorumluluklarini düzenlemektir.

    Bu Kanun, 4 üncü maddedeki istisnalar disinda kalan bütün isyerlerine, bu isyerlerinin isverenleri ile isveren vekillerine ve isçilerine faaliyet konularina bakilmaksizin uygulanir.

    Isyerleri, isverenler, isveren vekilleri ve isçiler, 3 üncü maddedeki bildirim gününe bakilmaksizin bu Kanun hükümleri ile bagli olurlar.

    TANIMLAR

    Madde 2 - Bir is sözlesmesine dayanarak çalisan gerçek kisiye isçi, isçi çalistiran gerçek veya tüzel kisiye yahut tüzel kisiligi olmayan kurum ve kuruluslara isveren, isçi ile isveren arasinda kurulan iliskiye is iliskisi denir. Isveren tarafindan mal veya hizmet üretmek amaciyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile isçinin birlikte örgütlendigi birime isyeri denir.

    Isverenin isyerinde ürettigi mal veya hizmet ile nitelik yönünden bagliligi bulunan ve ayni yönetim altinda örgütlenen yerler (isyerine bagli yerler) ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yikanma, muayene ve bakim, beden ve mesleki egitim ve avlu gibi diger eklentiler ve araçlar da isyerinden sayilir.

    Isyeri, isyerine bagli yerler, eklentiler ve araçlar ile olusturulan is organizasyonu kapsaminda bir bütündür.

    Isveren adina hareket eden ve isin, isyerinin ve isletmenin yönetiminde görev alan kimselere isveren vekili denir. Isveren vekilinin bu sifatla isçilere karsi islem ve yükümlülüklerinden dogrudan isveren sorumludur.

    Bu Kanunda isveren için öngörülen her çesit sorumluluk ve zorunluluklar isveren vekilleri hakkinda da uygulanir. Isveren vekilligi sifati, isçilere taninan hak ve yükümlülükleri ortadan kaldirmaz.

    Bir isverenden, isyerinde yürüttügü mal veya hizmet üretimine iliskin yardimci islerinde veya asil isin bir bölümünde isletmenin ve isin geregi ile teknolojik nedenlerle uzmanlik gerektiren islerde is alan ve bu is için görevlendirdigi isçilerini sadece bu isyerinde aldigi iste çalistiran diger isveren ile is aldigi isveren arasinda kurulan iliskiye asil isveren-alt isveren iliskisi denir. Bu iliskide asil isveren, alt isverenin isçilerine karsi o isyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, is sözlesmesinden veya alt isverenin taraf oldugu toplu is sözlesmesinden dogan yükümlülüklerinden alt isveren ile birlikte sorumludur.

    Asil isverenin isçilerinin alt isveren tarafindan ise alinarak çalistirilmaya devam ettirilmesi suretiyle haklari kisitlanamaz veya daha önce o isyerinde çalistirilan kimse ile alt isveren iliskisi kurulamaz. Aksi halde ve genel olarak asil isveren alt isveren iliskisinin muvazaali isleme dayandigi kabul edilerek alt isverenin isçileri baslangiçtan itibaren asil isverenin isçisi sayilarak islem görürler. Isletmenin ve isin geregi ile teknolojik nedenlerle uzmanlik gerektiren isler disinda asil is bölünerek alt isverenlere verilemez.

    (Ek fikra : 01/07/2006 - 5538 S.K/18.mad) Kanuna veya kanunun verdigi yetkiye dayanilarak kurulan kamu kurum ve kuruluslari ile bunlarin dogrudan veya dolayli olarak sermayesinin en az yüzde ellisine sahip olduklari ortakliklarda, 4734 sayili Kamu Ihale Kanunu veya diger kanun hükümleri çerçevesinde, hizmet alimi amaciyla yapilan sözlesmeler geregince, yüklenici araciligiyla çalistirilanlar, bu sekilde çalismis olmalarina dayanarak;

    a) Bu kurum, kurulus ve ortakliklara ait kadro veya pozisyonlara atanmaya,

    b) Bu kurum, kurulus ve ortakliklara ait isyerlerinin kadro veya pozisyonlarinda çalisanlar için toplu is sözlesmesi, personel kanunlari veya ilgili diger mevzuat hükümlerine göre belirlenen her türlü malî haklar ile sosyal yardimlardan yararlanmaya,

    hak kazanamazlar.

    (Ek fikra : 01/07/2006 - 5538 S.K/18.mad) Sekizinci fikrada belirtilen isyerlerinde yükleniciler disinda kalan isverenler tarafindan çalistirilanlar ile bu isyerlerinin tâbi olduklari ihale mevzuati çerçevesinde kendi nam ve hesabina sözlesme yaparak üstlendigi ihale konusu iste dogrudan kendileri çalisanlar da ayni hükümlere tâbidir. Sekizinci fikrada belirtilen kurum, kurulus veya ortakliklarin sermayesine katildiklari ortakliklarin kadro veya pozisyonlarinda çalisan isçilerin, ortak durumundaki kamu kurum, kurulus veya ortakliklarin kadro veya pozisyonlarina atanma ya da bu kurum, kurulus veya ortakliklarda geçerli olan malî haklar ile sosyal yardimlardan yararlanma talepleri hakkinda da sekizinci fikra hükümleri uygulanir. Hizmet alimina dayanak teskil edecek sözlesme ve sartnamelere;

    a) Ise alinacak kisilerin belirlenmesi ve isten çikarma yetkisinin kamu kurum, kuruluslari ve ortakliklarina birakilmasi,

    b) Hizmet alim sözlesmeleri çerçevesinde ya da geçici isçi olarak ayni is yerinde daha önce çalismis olanlarin çalistirilmasina devam olunmasi,

    yönünde hükümler konulamaz.

    b) 4857 sayili Is Kanununun 81 inci maddesinin sonuna asagidaki fikra eklenmistir.

    ISYERINI BILDIRME

    Madde 3 - Bu Kanunun kapsamina giren nitelikte bir isyerini kuran, her ne suretle olursa olsun devralan, çalisma konusunu kismen veya tamamen degistiren veya herhangi bir sebeple faaliyetine son veren ve isyerini kapatan isveren, isyerinin unvan ve adresini, çalistirilan isçi sayisini, çalisma konusunu, isin baslama veya bitme gününü, kendi adini ve soyadini yahut unvanini, adresini, varsa isveren vekili veya vekillerinin adi, soyadi ve adreslerini bir ay içinde bölge müdürlügüne bildirmek zorundadir.

    Alt isveren, bu sifatla mal veya hizmet üretimi için meydana getirdigi kendi isyeri için birinci fikra hükmüne göre bildirim yapmakla yükümlüdür.

    (Ek fikra: 11/06/2003 - 4884 S.K./10. md.) Ancak, sirketlerin tescil kayitlari ise ticaret sicili memurluklarinin gönderdigi belgeler üzerinden yapilir ve bu belgeler ilgili ticaret sicili memurlugunca bir ay içinde Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi ilgili bölge müdürlüklerine gönderilir.

    ISTISNALAR

    Madde 4 - Asagida belirtilen islerde ve is iliskilerinde bu Kanun hükümleri uygulanmaz;

    a) Deniz ve hava tasima islerinde,

    b) 50'den az isçi çalistirilan (50 dahil) tarim ve orman islerinin yapildigi isyerlerinde veya isletmelerinde,

    c) Aile ekonomisi sinirlari içinde kalan tarimla ilgili her çesit yapi isleri,

    d) Bir ailenin üyeleri ve 3 üncü dereceye kadar (3 üncü derece dahil) hisimlari arasinda disardan baska biri katilmayarak evlerde ve el sanatlarinin yapildigi islerde,

    e) Ev hizmetlerinde,

    f) Is sagligi ve güvenligi hükümleri sakli kalmak üzere çiraklar hakkinda,

    g) Sporcular hakkinda,

    h) Rehabilite edilenler hakkinda,

    i) 507 sayili Esnaf ve Sanatkarlar Kanununun 2 nci maddesinin tarifine uygun üç kisinin çalistigi isyerlerinde.

    Su kadar ki;

    a) Kiyilarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve karadan gemilere yapilan yükleme ve bosaltma isleri,

    b) Havaciligin bütün yer tesislerinde yürütülen isler,

    c) Tarim sanatlari ile tarim aletleri, makine ve parçalarinin yapildigi atölye ve fabrikalarda görülen isler,

    d) Tarim isletmelerinde yapilan yapi isleri,

    e) Halkin faydalanmasina açik veya isyerinin eklentisi durumunda olan park ve bahçe isleri,

    f) Deniz Is Kanunu kapsamina girmeyen ve tarim islerinden sayilmayan, denizlerde çalisan su ürünleri üreticileri ile ilgili isler,

    Bu Kanun hükümlerine tabidir.

    ESIT DAVRANMA ILKESI

    Madde 5 - Is iliskisinde dil, irk, cinsiyet, siyasal düsünce, felsefi inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayali ayirim yapilamaz.

    Isveren, esasli sebepler olmadikça tam süreli çalisan isçi karsisinda kismi süreli çalisan isçiye, belirsiz süreli çalisan isçi karsisinda belirli süreli çalisan isçiye farkli islem yapamaz.

    Isveren, biyolojik veya isin niteligine iliskin sebepler zorunlu kilmadikça, bir isçiye, is sözlesmesinin yapilmasinda, sartlarinin olusturulmasinda, uygulanmasinda ve sona ermesinde, cinsiyet veya gebelik nedeniyle dogrudan veya dolayli farkli islem yapamaz.

    Ayni veya esit degerde bir is için cinsiyet nedeniyle daha düsük ücret kararlastirilamaz.

    Isçinin cinsiyeti nedeniyle özel koruyucu hükümlerin uygulanmasi, daha düsük bir ücretin uygulanmasini hakli kilmaz.

    Is iliskisinde veya sona ermesinde yukaridaki fikra hükümlerine aykiri davranildiginda isçi, dört aya kadar ücreti tutarindaki uygun bir tazminattan baska yoksun birakildigi haklarini da talep edebilir. 2821 sayili Sendikalar Kanununun 31 inci maddesi hükümleri saklidir.

    20 nci madde hükümleri sakli kalmak üzere isverenin yukaridaki fikra hükümlerine aykiri davrandigini isçi ispat etmekle yükümlüdür. Ancak, isçi bir ihlalin varligi ihtimalini güçlü bir biçimde gösteren bir durumu ortaya koydugunda, isveren böyle bir ihlalin mevcut olmadigini ispat etmekle yükümlü olur.

    ISYERININ VEYA BIR BÖLÜMÜNÜN DEVRI

    Madde 6 - Isyeri veya isyerinin bir bölümü hukuki bir isleme dayali olarak baska birine devredildiginde, devir tarihinde isyerinde veya bir bölümünde mevcut olan is sözlesmeleri bütün hak ve borçlari ile birlikte devralana geçer.

    Devralan isveren, isçinin hizmet süresinin esas alindigi haklarda, isçinin devreden isveren yaninda ise basladigi tarihe göre islem yapmakla yükümlüdür.

    Yukaridaki hükümlere göre devir halinde, devirden önce dogmus olan ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan isveren birlikte sorumludurlar. Ancak bu yükümlülüklerden devreden isverenin sorumlulugu devir tarihinden itibaren iki yil ile sinirlidir.

    Tüzel kisiligin birlesme veya katilma ya da türünün degismesiyle sona erme halinde birlikte sorumluluk hükümleri uygulanmaz.

    Devreden veya devralan isveren is sözlesmesini sirf isyerinin veya isyerinin bir bölümünün devrinden dolayi feshedemez ve devir isçi yönünden fesih için hakli sebep olusturmaz. Devreden veya devralan isverenin ekonomik ve teknolojik sebeplerin yahut is organizasyonu degisikliginin gerekli kildigi fesih haklari veya isçi ve isverenlerin hakli sebeplerden derhal fesih haklari saklidir.

    Yukaridaki hükümler, iflas dolayisiyla malvarliginin tasfiyesi sonucu isyerinin veya bir bölümünün baskasina devri halinde uygulanmaz.

    GEÇICI IS ILISKISI

    Madde 7 - Isveren, devir sirasinda yazili rizasini almak suretiyle bir isçiyi; holding bünyesi içinde veya ayni sirketler topluluguna bagli baska bir isyerinde veya yapmakta oldugu ise benzer islerde çalistirilmasi kosuluyla baska bir isverene is görme edimini yerine getirmek üzere geçici olarak devrettiginde geçici is iliskisi gerçeklesmis olur. Bu halde is sözlesmesi devam etmekle beraber, isçi bu sözlesmeye göre üstlendigi isin görülmesini, is sözlesmesine geçici is iliskisi kurulan isverene karsi yerine getirmekle yükümlü olur. Geçici is iliskisi kurulan isveren isçiye talimat verme hakkina sahip olup, isçiye saglik ve güvenlik risklerine karsi gerekli egitimi vermekle yükümlüdür.

    Geçici is iliskisi alti ayi geçmemek üzere yazili olarak yapilir, gerektiginde en fazla iki defa yenilenebilir.

    Isverenin, ücreti ödeme yükümlülügü devam eder. Geçici is iliskisi kurulan isveren, isçinin kendisinde çalistigi sürede ödenmeyen ücretinden, isçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden isveren ile birlikte sorumludur.

    Isçi, isyerine ve ise iliskin olup kusuru ile sebep oldugu zarardan geçici is iliskisi kurulan isverene karsi sorumludur. Isçinin geçici sözlesmesinden aksi anlasilmiyorsa, isçinin diger hak ve yükümlülüklerine iliskin bu Kanundaki düzenlemeler geçici is iliskisi kurulan isverenle olan iliskisine de uygulanir.

    Isçiyi geçici olarak devralan isveren grev ve lokavt asamasina gelen bir toplu is uyusmazliginin tarafi ise, isçi grev ve lokavtin uygulanmasi sirasinda çalistirilamaz. Ancak, 2822 sayili Toplu Is Sözlesmesi, Grev ve Lokavt Kanununun 39 uncu maddesi hükümleri saklidir. Isveren, isçisini grev ve lokavt süresince kendi isyerinde çalistirmak zorundadir.

    Toplu isçi çikarmaya gidilen isyerlerinde çikarma tarihinden itibaren alti ay içinde toplu isçi çikarmanin konusu olan islerde geçici is iliskisi gerçeklesmez.

    IKINCI BÖLÜM : IS SÖZLESMESI, TÜRLERI VE FESHI

    TANIM VE SEKIL

    Madde 8 - Is sözlesmesi, bir tarafin (isçi) bagimli olarak is görmeyi, diger tarafin (isveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden olusan sözlesmedir. Is sözlesmesi, Kanunda aksi belirtilmedikçe, özel bir sekle tabi degildir.

    Süresi bir yil ve daha fazla olan is sözlesmelerinin yazili sekilde yapilmasi zorunludur. Bu belgeler damga vergisi ve her çesit resim ve harçtan muaftir.

    Yazili sözlesme yapilmayan hallerde isveren isçiye en geç iki ay içinde genel ve özel çalisma kosullarini, günlük ya da haftalik çalisma süresini, temel ücreti ve varsa ücret eklerini, ücret ödeme dönemini, süresi belirli ise sözlesmenin süresini, fesih halinde taraflarin uymak zorunda olduklari hükümleri gösteren yazili bir belge vermekle yükümlüdür. Süresi bir ayi geçmeyen belirli süreli is sözlesmelerinde bu fikra hükmü uygulanmaz. Is sözlesmesi iki aylik süre dolmadan sona ermis ise, bu bilgilerin en geç sona erme tarihinde isçiye yazili olarak verilmesi zorunludur.

    TÜRÜ VE ÇALISMA BIÇIMLERINI BELIRLEME SERBESTISI

    Madde 9 - Taraflar is sözlesmesini, Kanun hükümleriyle getirilen sinirlamalar sakli kalmak kosuluyla, ihtiyaçlarina uygun türde düzenleyebilirler.

    Is sözlesmeleri belirli veya belirsiz süreli yapilir. Bu sözlesmeler çalisma biçimleri bakimindan tam süreli veya kismi süreli yahut deneme süreli ya da diger türde olusturulabilir.

    SÜREKLI VE SÜREKSIZ ISLERDEKI IS SÖZLESMELERI

    Madde 10 - Nitelikleri bakimindan en çok otuz is günü süren islere süreksiz is, bundan fazla devam edenlere sürekli is denir.

    Bu Kanunun 3, 8, 12, 13, 14, 15, 17, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 34, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 75, 80 ve geçici 6 nci maddeleri süreksiz islerde yapilan is sözlesmelerinde uygulanmaz. Süreksiz islerde, bu maddelerde düzenlenen konularda Borçlar Kanunu hükümleri uygulanir.

    BELIRLI VE BELIRSIZ SÜRELI IS SÖZLESMESI

    Madde 11 - Is iliskisinin bir süreye bagli olarak yapilmadigi halde sözlesme belirsiz süreli sayilir. Belirli süreli islerde veya belli bir isin tamamlanmasi veya belirli bir olgunun ortaya çikmasi gibi objektif kosullara bagli olarak isveren ile isçi arasinda yazili sekilde yapilan is sözlesmesi belirli süreli is sözlesmesidir.

    Belirli süreli is sözlesmesi, esasli bir neden olmadikça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapilamaz. Aksi halde is sözlesmesi baslangiçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.

    Esasli nedene dayali zincirleme is sözlesmeleri, belirli süreli olma özelligini korurlar.

BELIRLI VE BELIRSIZ SÜRELI IS SÖZLESMESI AYIRIMIN SINIRLARI

    Madde 12 - Belirli süreli is sözlesmesi ile çalistirilan isçi, ayirimi hakli kilan bir neden olmadikça, salt is sözlesmesinin süreli olmasindan dolayi belirsiz süreli is sözlesmesiyle çalistirilan emsal isçiye göre farkli isleme tabi tutulamaz.

    Belirli süreli is sözlesmesi ile çalisan isçiye, belirli bir zaman ölçüt alinarak ödenecek ücret ve paraya iliskin bölünebilir menfaatler, isçinin çalistigi süreye orantili olarak verilir. Herhangi bir çalisma sartindan yararlanmak için ayni isyeri veya isletmede geçirilen kidem arandiginda belirli süreli is sözlesmesine göre çalisan isçi için farkli kidem uygulanmasini hakli gösteren bir neden olmadikça, belirsiz süreli is sözlesmesi ile çalisan emsal isçi hakkinda esas alinan kidem uygulanir.

    Emsal isçi, isyerinde ayni veya benzeri iste belirsiz süreli is sözlesmesiyle çalistirilan isçidir. Isyerinde böyle bir isçi bulunmadigi takdirde, o iskolunda sartlara uygun bir isyerinde ayni veya benzer isi üstlenen belirsiz süreli is sözlesmesiyle çalistirilan isçi dikkate alinir.

    KISMI SÜRELI VE TAM SÜRELI IS SÖZLESMESI

    Madde 13 - Isçinin normal haftalik çalisma süresinin, tam süreli is sözlesmesiyle çalisan emsal isçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözlesme kismi süreli is sözlesmesidir.

    Kismi süreli is sözlesmesi ile çalistirilan isçi, ayirimi hakli kilan bir neden olmadikça, salt is sözlesmesinin kismi süreli olmasindan dolayi tam süreli emsal isçiye göre farkli isleme tabi tutulamaz. Kismi süreli çalisan isçinin ücret ve paraya iliskin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal isçiye göre çalistigi süreye orantili olarak ödenir.

    Emsal isçi, isyerinde ayni veya benzeri iste tam süreli çalistirilan isçidir. Isyerinde böyle bir isçi bulunmadigi takdirde, o iskolunda sartlara uygun isyerinde ayni veya benzer isi üstlenen tam süreli is sözlesmesiyle çalistirilan isçi esas alinir.

    Isyerinde çalisan isçilerin, niteliklerine uygun açik yer bulundugunda kismi süreliden tam süreliye veya tam süreliden kismi süreliye geçirilme istekleri isverence dikkate alinir ve bos yerler zamaninda duyurulur.

    ÇAGRI ÜZERINE ÇALISMA

    Madde 14 - Yazili sözlesme ile isçinin yapmayi üstlendigi isle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulmasi halinde is görme ediminin yerine getirileceginin kararlastirildigi is iliskisi, çagri üzerine çalismaya dayali kismi süreli bir is sözlesmesidir.

    Hafta, ay veya yil gibi bir zaman dilimi içinde isçinin ne kadar süreyle çalisacagini taraflar belirlemedikleri takdirde, haftalik çalisma süresi yirmi saat kararlastirilmis sayilir. Çagri üzerine çalistirilmak için belirlenen sürede isçi çalistirilsin veya çalistirilmasin ücrete hak kazanir.

    Isçiden is görme borcunu yerine getirmesini çagri yoluyla talep hakkina sahip olan isveren, bu çagriyi, aksi kararlastirilmadikça, isçinin çalisacagi zamandan en az dört gün önce yapmak zorundadir. Süreye uygun çagri üzerine isçi is görme edimini yerine getirmekle yükümlüdür. Sözlesmede günlük çalisma süresi kararlastirilmamis ise, isveren her çagrida isçiyi günde en az dört saat üst üste çalistirmak zorundadir.

    DENEME SÜRELI IS SÖZLESMESI

    Madde 15 - Taraflarca is sözlesmesine bir deneme kaydi konuldugunda, bunun süresi en çok iki ay olabilir. Ancak deneme süresi toplu is sözlesmeleriyle dört aya kadar uzatilabilir.

    Deneme süresi içinde taraflar is sözlesmesini bildirim süresine gerek olmaksizin ve tazminatsiz feshedebilir. Isçinin çalistigi günler için ücret ve diger haklari saklidir.

    TAKIM SÖZLESMESI ILE OLUSTURULAN IS SÖZLESMELERI

    Madde 16 - Birden çok isçinin meydana getirdigi bir takimi temsilen bu isçilerden birinin, takim kilavuzu sifatiyla isverenle yaptigi sözlesmeye takim sözlesmesi denir.

    Takim sözlesmesinin, olusturulacak is sözlesmeleri için hangi süre kararlastirilmis olursa olsun, yazili yapilmasi gerekir. Sözlesmede her isçinin kimligi ve alacagi ücret ayri ayri gösterilir.

    Takim sözlesmesinde isimleri yazili isçilerden her birinin ise baslamasiyla, o isçi ile isveren arasinda takim sözlesmesinde belirlenen sartlarla bir is sözlesmesi yapilmis sayilir. Ancak, takim sözlesmesi hakkinda Borçlar Kanununun 110 uncu maddesi hükmü de uygulanir.

    Ise baslamasiyla is sözlesmesi kurulan isçilere ücretlerini isveren veya isveren vekili her birine ayri ayri ödemek zorundadir. Takim kilavuzu için, takima dahil isçilerin ücretlerinden ise aracilik veya benzeri bir nedenle kesinti yapilamaz.

    SÜRELI FESIH

    Madde 17 - Belirsiz süreli is sözlesmelerinin feshinden önce durumun diger tarafa bildirilmesi gerekir.

    Is sözlesmeleri;

    a) Isi alti aydan az sürmüs olan isçi için, bildirimin diger tarafa yapilmasindan baslayarak iki hafta sonra,

    b) Isi alti aydan birbuçuk yila kadar sürmüs olan isçi için, bildirimin diger tarafa yapilmasindan baslayarak dört hafta sonra,

    c) Isi birbuçuk yildan üç yila kadar sürmüs olan isçi için, bildirimin diger tarafa yapilmasindan baslayarak alti hafta sonra,

    d) Isi üç yildan fazla sürmüs isçi için, bildirim yapilmasindan baslayarak sekiz hafta sonra,

    Feshedilmis sayilir.

    Bu süreler asgari olup sözlesmeler ile artirilabilir.

    Bildirim sartina uymayan taraf, bildirim süresine iliskin ücret tutarinda tazminat ödemek zorundadir.

    Isveren bildirim süresine ait ücreti pesin vermek suretiyle is sözlesmesini feshedebilir.

    Isverenin bildirim sartina uymamasi veya bildirim süresine ait ücreti pesin ödeyerek sözlesmeyi feshetmesi, bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddesi hükümlerinin uygulanmasina engel olmaz. 18 inci maddenin birinci fikrasi uyarinca bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddelerinin uygulanma alani disinda kalan isçilerin is sözlesmesinin, fesih hakkinin kötüye kullanilarak sona erdirildigi durumlarda isçiye bildirim süresinin üç kati tutarinda tazminat ödenir. Fesih için bildirim sartina da uyulmamasi ayrica dördüncü fikra uyarinca tazminat ödenmesini gerektirir.

    Bu maddeye göre ödenecek tazminatlar ile bildirim sürelerine ait pesin ödenecek ücretin hesabinda 32 nci maddenin birinci fikrasinda yazilan ücrete ek olarak isçiye saglanmis para veya para ile ölçülmesi mümkün sözlesme ve Kanundan dogan menfaatler de göz önünde tutulur.

    FESHIN GEÇERLI SEBEBE DAYANDIRILMASI

    Madde 18 - Otuz veya daha fazla isçi çalistiran isyerlerinde en az alti aylik kidemi olan isçinin belirsiz süreli is sözlesmesini fesheden isveren, isçinin yeterliliginden veya davranislarindan ya da isletmenin, isyerinin veya isin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadir.

    Alti aylik kidem hesabinda bu Kanunun 66 nci maddesindeki süreler dikkate alinir.

    Özellikle asagidaki hususlar fesih için geçerli bir sebep olusturmaz:

    a) Sendika üyeligi veya çalisma saatleri disinda veya isverenin rizasi ile çalisma saatleri içinde sendikal faaliyetlere katilmak.

    b) Isyeri sendika temsilciligi yapmak.

    c) Mevzuattan veya sözlesmeden dogan haklarini takip için isveren aleyhine idari veya adli makamlara basvurmak veya bu hususta baslatilmis sürece katilmak.

    d) Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, dogum, din, siyasi görüs ve benzeri nedenler.

    e) 74 üncü maddede öngörülen ve kadin isçilerin çalistirilmasinin yasak oldugu sürelerde ise gelmemek.

    f) Hastalik veya kaza nedeniyle 25 inci maddenin (I) numarali bendinin (b) alt bendinde öngörülen bekleme süresinde ise geçici devamsizlik.

    Isçinin alti aylik kidemi, ayni isverenin bir veya degisik isyerlerinde geçen süreler birlestirilerek hesap edilir. Isverenin ayni iskolunda birden fazla isyerinin bulunmasi halinde, isyerinde çalisan isçi sayisi, bu isyerlerinde çalisan toplam isçi sayisina göre belirlenir.

    Isletmenin bütününü sevk ve idare eden isveren vekili ve yardimcilari ile isyerinin bütününü sevk ve idare eden ve isçiyi ise alma ve isten çikarma yetkisi bulunan isveren vekilleri hakkinda bu madde, 19 ve 21 inci maddeler ile 25 inci maddenin son fikrasi uygulanmaz.

    SÖZLESMENIN FESHINDE USUL

    Madde 19 - Isveren fesih bildirimini yazili olarak yapmak ve fesih sebebini açik ve kesin bir sekilde belirtmek zorundadir.

    Hakkindaki iddialara karsi savunmasini almadan bir isçinin belirsiz süreli is sözlesmesi, o isçinin davranisi veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Ancak, isverenin 25 inci maddenin (II) numarali bendi sartlarina uygun fesih hakki saklidir.

    FESIH BILDIRIMINE ITIRAZ VE USULÜ

    Madde 20 - Is sözlesmesi feshedilen isçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmedigi veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadigi iddiasi ile fesih bildiriminin tebligi tarihinden itibaren bir ay içinde is mahkemesinde dava açabilir. (Iptal ibare: Anayasa Mah.nin 19/10/2005 tarihli ve E. 2003/66, K. 2005/72 sayili Karari ile.) * ... taraflar anlasirlarsa uyusmazlik ayni sürede özel hakeme götürülür.

    Feshin geçerli bir sebebe dayandigini ispat yükümlülügü isverene aittir. Isçi, feshin baska bir sebebe dayandigini iddia ettigi takdirde, bu iddiasini ispatla yükümlüdür.

    Dava seri muhakeme usulüne göre iki ay içinde sonuçlandirilir. Mahkemece verilen kararin temyizi halinde, Yargitay bir ay içinde kesin olarak karar verir.

    (Iptal fikra : Anayasa Mah.nin 19/10/2005 tarihli ve E. 2003/66, K. 2005/72 sayili Karari ile.)

    GEÇERSIZ SEBEPLE YAPILAN FESHIN SONUÇLARI

    Madde 21 - Isverence geçerli sebep gösterilmedigi veya gösterilen sebebin geçerli olmadigi mahkemece veya özel hakem tarafindan tespit edilerek feshin geçersizligine karar verildiginde, isveren, isçiyi bir ay içinde ise baslatmak zorundadir. Isçiyi basvurusu üzerine isveren bir ay içinde ise baslatmaz ise, isçiye en az dört aylik ve en çok sekiz aylik ücreti tutarinda tazminat ödemekle yükümlü olur.

    Mahkeme veya özel hakem feshin geçersizligine karar verdiginde, isçinin ise baslatilmamasi halinde ödenecek tazminat miktarini da belirler.

    Kararin kesinlesmesine kadar çalistirilmadigi süre için isçiye en çok dört aya kadar dogmus bulunan ücret ve diger haklari ödenir.

    Isçi ise baslatilirsa, pesin olarak ödenen bildirim süresine ait ücret ile kidem tazminati, yukaridaki fikra hükümlerine göre yapilacak ödemeden mahsup edilir. Ise baslatilmayan isçiye bildirim süresi verilmemis veya bildirim süresine ait ücret pesin ödenmemisse, bu sürelere ait ücret tutari ayrica ödenir.

    Isçi kesinlesen mahkeme veya özel hakem kararinin tebliginden itibaren on isgünü içinde ise baslamak için isverene basvuruda bulunmak zorundadir. Isçi bu süre içinde basvuruda bulunmaz ise, isverence yapilmis olan fesih geçerli bir fesih sayilir ve isveren sadece bunun hukuki sonuçlari ile sorumlu olur.

    Bu maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fikra hükümleri sözlesmeler ile hiçbir suretle degistirilemez; aksi yönde sözlesme hükümleri geçersizdir.

    ÇALISMA KOSULLARINDA DEGISIKLIK VE IS SÖZLESMESININ FESHI

    Madde 22 - Isveren, is sözlesmesiyle veya is sözlesmesinin eki niteligindeki personel yönetmeligi ve benzeri kaynaklar ya da isyeri uygulamasiyla olusan çalisma kosullarinda esasli bir degisikligi ancak durumu isçiye yazili olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu sekle uygun olarak yapilmayan ve isçi tarafindan alti isgünü içinde yazili olarak kabul edilmeyen degisiklikler isçiyi baglamaz. Isçi degisiklik önerisini bu süre içinde kabul etmezse, isveren degisikligin geçerli bir nedene dayandigini veya fesih için baska bir geçerli nedenin bulundugunu yazili olarak açiklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle is sözlesmesini feshedebilir. Isçi bu durumda 17 ila 21 inci madde hükümlerine göre dava açabilir.

    Taraflar aralarinda anlasarak çalisma kosullarini her zaman degistirebilir. Çalisma kosullarinda degisiklik geçmise etkili olarak yürürlüge konulamaz.

    YENI ISVERENIN SORUMLULUGU

    Madde 23 - Süresi belirli olan veya olmayan sürekli is sözlesmesi ile bir isverenin isine girmis olan isçi, sözlesme süresinin bitmesinden önce yahut bildirim süresine uymaksizin isini birakip baska bir isverenin isine girerse sözlesmenin bu suretle feshinden ötürü, isçinin sorumlulugu yaninda, ayrica yeni isveren de asagidaki hallerde birlikte sorumludur:

    a) Isçinin bu davranisina, yeni ise girdigi isveren sebep olmussa.

    b) Yeni isveren, isçinin bu davranisini bilerek onu ise almissa.

    c) Yeni isveren isçinin bu davranisini ögrendikten sonra dahi onu çalistirmaya devam ederse.

    ISÇININ HAKLI NEDENLE DERHAL FESIH HAKKI

    Madde 24 - Süresi belirli olsun veya olmasin isçi, asagida yazili hallerde is sözlesmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:

    I. Saglik sebepleri:

    a) Is sözlesmesinin konusu olan isin yapilmasi isin niteliginden dogan bir sebeple isçinin sagligi veya yasayisi için tehlikeli olursa.

    b) Isçinin sürekli olarak yakindan ve dogrudan bulusup görüstügü isveren yahut baska bir isçi bulasici veya isçinin isi ile bagdasmayan bir hastaliga tutulursa.

    II. Ahlak ve iyiniyet kurallarina uymayan haller ve benzerleri:

    a) Isveren is sözlesmesi yapildigi sirada bu sözlesmenin esasli noktalarindan biri hakkinda yanlis vasiflar veya sartlar göstermek yahut gerçege uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle isçiyi yaniltirsa.

    b) Isveren isçinin veya ailesi üyelerinden birinin seref ve namusuna dokunacak sekilde sözler söyler, davranislarda bulunursa veya isçiye cinsel tacizde bulunursa.

    c) Isveren isçiye veya ailesi üyelerinden birine karsi satasmada bulunur veya gözdagi verirse, yahut isçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karsi davranisa özendirir, kiskirtir, sürükler, yahut isçiye ve ailesi üyelerinden birine karsi hapsi gerektiren bir suç islerse yahut isçi hakkinda seref ve haysiyet kirici asilsiz agir isnad veya ithamlarda bulunursa.

    d) Isçinin diger bir isçi veya üçüncü kisiler tarafindan isyerinde cinsel tacize ugramasi ve bu durumu isverene bildirmesine ragmen gerekli önlemler alinmazsa.

    e) Isveren tarafindan isçinin ücreti kanun hükümleri veya sözlesme sartlarina uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse,

    f) Ücretin parça basina veya is tutari üzerinden ödenmesi kararlastirilip da isveren tarafindan isçiye yapabilecegi sayi ve tutardan az is verildigi hallerde, aradaki ücret farki zaman esasina göre ödenerek isçinin eksik aldigi ücret karsilanmazsa, yahut çalisma sartlari uygulanmazsa.

    III. Zorlayici sebepler:

    Isçinin çalistigi isyerinde bir haftadan fazla süre ile isin durmasini gerektirecek zorlayici sebepler ortaya çikarsa.

    ISVERENIN HAKLI NEDENLE DERHAL FESIH HAKKI

    Madde 25 - Süresi belirli olsun veya olmasin isveren, asagida yazili hallerde is sözlesmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:

    I- Saglik sebepleri:

    a) Isçinin kendi kastindan veya derli toplu olmayan yasayisindan yahut içkiye düskünlügünden dogacak bir hastaliga veya sakatliga ugramasi halinde, bu sebeple dogacak devamsizligin ardi ardina üç is günü veya bir ayda bes is gününden fazla sürmesi.

    b) Isçinin tutuldugu hastaligin tedavi edilemeyecek nitelikte oldugu ve isyerinde çalismasinda sakinca bulundugunun Saglik Kurulunca saptanmasi durumunda.

    (a) alt bendinde sayilan sebepler disinda isçinin hastalik, kaza, dogum ve gebelik gibi hallerde isveren için is sözlesmesini bildirimsiz fesih hakki; belirtilen hallerin isçinin isyerindeki çalisma süresine göre 17 nci maddedeki bildirim sürelerini alti hafta asmasindan sonra dogar. Dogum ve gebelik hallerinde bu süre 74 üncü maddedeki sürenin bitiminde baslar. Ancak isçinin is sözlesmesinin askida kalmasi nedeniyle isine gidemedigi süreler için ücret islemez.

    II- Ahlak ve iyi niyet kurallarina uymayan haller ve benzerleri:

    a) Is sözlesmesi yapildigi sirada bu sözlesmenin esasli noktalarindan biri için gerekli vasiflar veya sartlar kendisinde bulunmadigi halde bunlarin kendisinde bulundugunu ileri sürerek, yahut gerçege uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek isçinin isvereni yaniltmasi.

    b) Isçinin, isveren yahut bunlarin aile üyelerinden birinin seref ve namusuna dokunacak sözler sarfetmesi veya davranislarda bulunmasi, yahut isveren hakkinda seref ve haysiyet kirici asilsiz ihbar ve isnadlarda bulunmasi.

    c) Isçinin isverenin baska bir isçisine cinsel tacizde bulunmasi.

    d) Isçinin isverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut isverenin baska isçisine satasmasi veya 84 üncü maddeye aykiri hareket etmesi.

    e) Isçinin, isverenin güvenini kötüye kullanmak, hirsizlik yapmak, isverenin meslek sirlarini ortaya atmak gibi dogruluk ve bagliliga uymayan davranislarda bulunmasi.

    f) Isçinin, isyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandirilan ve cezasi ertelenmeyen bir suç islemesi.

    g) Isçinin isverenden izin almaksizin veya hakli bir sebebe dayanmaksizin ardi ardina iki isgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki is günü, yahut bir ayda üç isgünü isine devam etmemesi.

    h) Isçinin yapmakla ödevli bulundugu görevleri kendisine hatirlatildigi halde yapmamakta israr etmesi.

    i) Isçinin kendi istegi veya savsamasi yüzünden isin güvenligini tehlikeye düsürmesi, isyerinin mali olan veya mali olmayip da eli altinda bulunan makineleri, tesisati veya baska esya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutariyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba ugratmasi.

    III- Zorlayici sebepler:

    Isçiyi isyerinde bir haftadan fazla süre ile çalismaktan alikoyan zorlayici bir sebebin ortaya çikmasi.

    IV- Isçinin gözaltina alinmasi veya tutuklanmasi halinde devamsizligin 17 nci maddedeki bildirim süresini asmasi.

    Isçi feshin yukaridaki bentlerde öngörülen sebeplere uygun olmadigi iddiasi ile 18, 20 ve 21 inci madde hükümleri çerçevesinde yargi yoluna basvurabilir.

    DERHAL FESIH HAKKINI KULLANMA SÜRESI

    Madde 26 - 24 ve 25 inci maddelerde gösterilen ahlak ve iyiniyet kurallarina uymayan hallere dayanarak isçi veya isveren için taninmis olan sözlesmeyi fesih yetkisi, iki taraftan birinin bu çesit davranislarda bulundugunu diger tarafin ögrendigi günden baslayarak alti is günü geçtikten ve her halde fiilin gerçeklesmesinden itibaren bir yil sonra kullanilamaz. Ancak isçinin olayda maddi çikar saglamasi halinde bir yillik süre uygulanmaz.

    Bu haller sebebiyle isçi yahut isverenden is sözlesmesini yukaridaki fikrada öngörülen süre içinde feshedenlerin diger taraftan tazminat haklari saklidir.

    YENI IS ARAMA IZNI

    Madde 27 - Bildirim süreleri içinde isveren, isçiye yeni bir is bulmasi için gerekli olan is arama iznini is saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur. Is arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz ve isçi isterse is arama izin saatlerini birlestirerek toplu kullanabilir. Ancak is arama iznini toplu kullanmak isteyen isçi, bunu isten ayrilacagi günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu isverene bildirmek zorundadir.

    Isveren yeni is arama iznini vermez veya eksik kullandirirsa o süreye iliskin ücret isçiye ödenir.

    Isveren, is arama izni esnasinda isçiyi çalistirir ise isçinin izin kullanarak bir çalisma karsiligi olmaksizin alacagi ücrete ilaveten, çalistirdigi sürenin ücretini yüzde yüz zamli öder.

    ÇALISMA BELGESI

    Madde 28 - Isten ayrilan isçiye, isveren tarafindan isinin çesidinin ne oldugunu ve süresini gösteren bir belge verilir.

    Belgenin vaktinde verilmemesinden veya belgede dogru olmayan bilgiler bulunmasindan zarar gören isçi veyahut isçiyi isine alan yeni isveren eski isverenden tazminat isteyebilir.

    Bu belgeler her türlü resim ve harçtan muaftir.

    TOPLU ISÇI ÇIKARMA

    Madde 29 - Isveren; ekonomik, teknolojik, yapisal ve benzeri isletme, isyeri veya isin gerekleri sonucu toplu isçi çikarmak istediginde, bunu en az otuz gün önceden bir yazi ile, isyeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlügüne ve Türkiye Is Kurumuna bildirir.

    Isyerinde çalisan isçi sayisi:

    a) 20 ile 100 isçi arasinda ise, en az 10 isçinin,

    b) 101 ile 300 isçi arasinda ise, en az yüzde on oraninda isçinin,

    c) 301 ve daha fazla ise, en az 30 isçinin,

    Isine 17 nci madde uyarinca ve bir aylik süre içinde ayni tarihte veya farkli tarihlerde son verilmesi toplu isçi çikarma sayilir.

    Birinci fikra uyarinca yapilacak bildirimde isçi çikarmanin sebepleri, bundan etkilenecek isçi sayisi ve gruplari ile ise son verme islemlerinin hangi zaman diliminde gerçeklesecegine iliskin bilgilerin bulunmasi zorunludur.

    Bildirimden sonra isyeri sendika temsilcileri ile isveren arasinda yapilacak görüsmelerde, toplu isçi çikarmanin önlenmesi ya da çikarilacak isçi sayisinin azaltilmasi yahut çikarmanin isçiler açisindan olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi konulari ele alinir. Görüsmelerin sonunda, toplantinin yapildigini gösteren bir belge düzenlenir.

    Fesih bildirimleri, isverenin toplu isçi çikarma istegini bölge müdürlügüne bildirmesinden otuz gün sonra hüküm dogurur.

    Isyerinin bütünüyle kapatilarak kesin ve devamli suretle faaliyete son verilmesi halinde, isveren sadece durumu en az otuz gün önceden ilgili bölge müdürlügüne ve Türkiye Is Kurumuna bildirmek ve isyerinde ilan etmekle yükümlüdür. Isveren toplu isçi çikarmanin kesinlesmesinden itibaren alti ay içinde ayni nitelikteki is için yeniden isçi almak istedigi takdirde nitelikleri uygun olanlari tercihen ise çagirir.

    Mevsim ve kampanya islerinde çalisan isçilerin isten çikarilmalari hakkinda, isten çikarma bu islerin niteligine bagli olarak yapiliyorsa, toplu isçi çikarmaya iliskin hükümler uygulanmaz.

    Isveren toplu isçi çikarilmasina iliskin hükümleri 18, 19, 20 ve 21 inci madde hükümlerinin uygulanmasini engellemek amaciyla kullanamaz; aksi halde isçi bu maddelere göre dava açabilir.

    ÖZÜRLÜ, ESKI HÜKÜMLÜ VE TERÖR MAGDURU ÇALISTIRMA ZORUNLULUGU

    Madde 30 - Isverenler elli veya daha fazla isçi çalistirdiklari isyerlerinde her yilin Ocak ayi basindan itibaren yürürlüge girecek sekilde Bakanlar Kurulunca belirlenecek oranlarda özürlü ve eski hükümlü ile 3713 sayili Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin (B) fikrasi uyarinca istihdami zorunlu olan terör magduru isçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarina uygun islerde çalistirmakla yükümlüdürler. Bu kapsamda çalistirilacak isçilerin toplam orani yüzde altidir. Ancak özürlüler için belirlenecek oran, toplam oranin yarisindan az olamaz. Ayni il sinirlari içinde birden fazla isyeri bulunan isverenin bu kapsamda çalistirmakla yükümlü oldugu isçi sayisi, toplam isçi sayisina göre hesaplanir.

    Bu kapsamda çalistirilacak isçi sayisinin tespitinde belirsiz süreli is sözlesmesine ve belirli süreli is sözlesmesine göre çalistirilan isçiler esas alinir. Kismi süreli is sözlesmesine göre çalisanlar, çalisma süreleri dikkate alinarak tam süreli çalismaya dönüstürülür.

    Oranlarin hesaplanmasinda yarima kadar kesirler dikkate alinmaz, yarim ve daha fazla olanlar tama dönüstürülür.

    Isyerinin isçisi iken sakatlanan, eski hükümlü ya da terör magduru olanlara öncelik taninir.

    Isverenler çalistirmakla yükümlü olduklari isçileri Türkiye Is Kurumu araciligi ile saglarlar.

    Bu kapsamda çalistirilacak isçilerin nitelikleri, hangi islerde çalistirilabilecekleri, bunlarin isyerlerinde genel hükümler disinda bagli olacaklari özel çalisma ile meslege yöneltilmeleri, mesleki yönden isverence nasil ise alinacaklari, Adalet Bakanligi ile Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca birlikte çikarilacak yönetmelikle düzenlenir.

    Yer alti ve su alti islerinde özürlü isçi çalistirilamaz ve yukaridaki hükümler uyarinca isyerlerindeki isçi sayisinin tespitinde yer alti ve su alti islerinde çalisanlar hesaba katilmaz.

    Bir isyerinden malulen ayrilmak zorunda kalip da sonradan maluliyeti ortadan kalkan isçiler eski isyerlerinde tekrar ise alinmalarini istedikleri takdirde, isveren bunlari eski isleri veya benzeri islerde bos yer varsa derhal, yoksa bosalacak ilk ise baska isteklilere tercih ederek, o andaki sartlarla ise almak zorundadir. Aranan sartlar bulundugu halde isveren is sözlesmesi yapma yükümlülügünü yerine getirmezse, ise alinma isteginde bulunan eski isçiye alti aylik ücret tutarinda tazminat öder.

    Eski hükümlü çalistirilmasinda kanunlardaki kamu güvenligi ile ilgili hizmetlere iliskin özel hükümler saklidir.

    Bakanlar Kurulunca belirlenecek oranlarin üstünde özürlü ve eski hükümlü ve terör magduru çalistiran isverenlerin kontenjan fazlasi isçiler için özürlü ve eski hükümlü çalistirmakla yükümlü olmadiklari halde özürlü çalistiran veya çalisma gücünü yüzde seksenden fazla kaybetmis özürlüyü çalistiran isverenlerin bu sekilde çalistirdiklari her bir özürlü için 506 sayili Sosyal Sigortalar Kanununa göre ödemeleri gereken isveren sigorta prim hisselerinin yüzde ellisini kendisi, yüzde ellisini Hazine öder.

    Bu maddeye aykirilik hallerinde 101 inci madde uyarinca tahsil edilecek para cezalari Türkiye Is Kurumu bütçesinin Maliye Bakanliginca açilacak özel tertibine gelir kaydedilir. Bu hesapta toplanan paralar özürlü ve eski hükümlülerin mesleki egitim ve mesleki rehabilitasyonu, kendi isini kurma ve bu gibi projelerde kullanilmak üzere Türkiye Is Kurumuna aktarilir. Toplanan paralarin nerelere ve ne kadar verilecegi Türkiye Is Kurumu Genel Müdürlügünün koordinatörlügünde, Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi Çalisma Genel Müdürlügü, Is Sagligi ve Güvenligi Genel Müdürlügü, Özürlüler Idaresi Baskanligi, Adalet Bakanligi Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlügü, Türkiye Sakatlar Konfederasyonu ve en çok isçi ve isvereni temsil eden üst kuruluslarin birer temsilcilerinden olusan komisyon tarafindan karara baglanir. Komisyonun çalisma usul ve esaslari Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca çikarilacak yönetmelikle düzenlenir.

    ASKERLIK VE KANUNDAN DOGAN ÇALISMA

    Madde 31 - Muvazzaf askerlik ödevi disinda manevra veya herhangi bir sebeple silah altina alinan veyahut herhangi bir kanundan dogan çalisma ödevi yüzünden isinden ayrilan isçinin is sözlesmesi isinden ayrildigi günden baslayarak iki ay sonra isverence feshedilmis sayilir.

    Isçinin bu haktan faydalanabilmesi için o iste en az bir yil çalismis olmasi sarttir. Bir yildan çok çalismaya karsilik her fazla yil için, ayrica iki gün eklenir. Su kadar ki bu sürenin tamami doksan günü geçemez.

    Is sözlesmesinin feshedilmis sayilabilmesi için beklenilmesi gereken süre içinde isçinin ücreti islemez. Ancak özel kanunlarin bu husustaki hükümleri saklidir. Bu süre içinde is sözlesmesinin Kanundan dogan baska bir sebebe dayanilarak isveren veya isçi tarafindan feshedildigi öteki tarafa bildirilmis olsa bile, fesih için Kanunun gösterdigi süre bu sürenin bitiminden sonra islemeye baslar. Ancak is sözlesmesi belirli süreli olarak yapilmis ve sözlesme yukarida yazili süre içinde kendiliginden sona eriyorsa bu madde hükümleri uygulanmaz.

    Herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayisiyla isinden ayrilan isçiler bu ödevin sona ermesinden baslayarak iki ay içinde ise girmek istedikleri takdirde isveren bunlari eski isleri veya benzeri islerde bos yer varsa derhal, yoksa bosalacak ilk ise baska isteklilere tercih ederek, o andaki sartlarla ise almak zorundadir. Aranan sartlar bulundugu halde isveren is sözlesmesi yapma yükümlülügünü yerine getirmezse, ise alinma isteginde bulunan eski isçiye üç aylik ücret tutarinda tazminat öder.

    ÜÇÜNCÜ BÖLÜM : ÜCRET

    ÜCRET VE ÜCRETIN ÖDENMESI

    Madde 32 - Genel anlamda ücret bir kimseye bir is karsiliginda isveren veya üçüncü kisiler tarafindan saglanan ve para ile ödenen tutardir.

    Ücret, kural olarak, Türk parasi ile isyerinde veya özel olarak açilan bir banka hesabina ödenir. Ücret yabanci para olarak kararlastirilmis ise ödeme günündeki rayice göre Türk parasi ile ödenebilir.

    Emre muharrer senetle (bono ile), kuponla veya yurtta geçerli parayi temsil ettigi iddia olunan bir senetle veya diger herhangi bir sekilde ücret ödemesi yapilamaz.

    Ücret en geç ayda bir ödenir. Is sözlesmeleri veya toplu is sözlesmeleri ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir.

    Is sözlesmelerinin sona ermesinde, isçinin ücreti ile sözlesme ve Kanundan dogan para ile ölçülmesi mümkün menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur.

    Meyhane ve benzeri eglence yerleri ve perakende mal satan dükkan ve magazalarda, buralarda çalisanlar hariç, ücret ödemesi yapilamaz.

    Ücret alacaklarinda zamanasimi süresi bes yildir.

    ISVERENIN ÖDEME ACZINE DÜSMESI

    Madde 33 - Isverenin konkordato ilan etmesi, isveren için aciz vesikasi alinmasi veya iflasi nedenleri ile isverenin ödeme güçlügüne düstügü hallerde geçerli olmak üzere, isçilerin is iliskisinden kaynaklanan son üç aylik ücret alacaklarini karsilamak amaci ile Issizlik Sigortasi Fonu kapsaminda ayri bir Ücret Garanti Fonu olusturulur.

    Ücret Garanti Fonu, isverenlerce issizlik sigortasi primi olarak yapilan ödemelerin yillik toplaminin yüzde biridir. Ücret Garanti Fonunun olusumu ve uygulanmasi ile ilgili usul ve esaslar Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca çikarilacak yönetmelikle düzenlenir.

    ÜCRETIN GÜNÜNDE ÖDENMEMESI

    Madde 34 - Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden disinda ödenmeyen isçi, is görme borcunu yerine getirmekten kaçinabilir. Bu nedenle kisisel kararlarina dayanarak is görme borcunu yerine getirmemeleri sayisal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez. Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz orani uygulanir.

    Bu isçilerin bu nedenle is akitleri çalismadiklari için feshedilemez ve yerine yeni isçi alinamaz, bu isler baskalarina yaptirilamaz.

    ÜCRETIN SAKLI KISMI

    Madde 35 - Isçilerin aylik ücretlerinin dörtte birinden fazlasi haczedilemez veya baskasina devir ve temlik olunamaz. Ancak, isçinin bakmak zorunda oldugu aile üyeleri için hakim tarafindan takdir edilecek miktar bu paraya dahil degildir. Nafaka borcu alacaklilarinin haklari saklidir.

    KAMU MAKAMLARININ VE ASIL ISVERENLERIN HAKEDISLERINDEN ÜCRET KESME YÜKÜMLÜLÜGÜ

    Madde 36 - Genel ve katma bütçeli dairelerle mahalli idareler veya kamu iktisadi tesebbüsleri yahut özel kanuna veya özel kanunla verilmis yetkiye dayanilarak kurulan banka ve kuruluslar; asil isverenler müteahhide verdikleri her türlü bina, köprü, hat ve yol insasi gibi yapim ve onarim islerinde çalisan isçilerden müteahhit veya taseronlarca ücretleri ödenmeyenlerin bulunup bulunmadiginin kontrolü, ya da ücreti ödenmeyen isçinin basvurusu üzerine, ücretleri ödenmeyen varsa müteahhitten veya taseronlardan istenecek bordrolara göre bu ücretleri bunlarin hakedislerinden öderler.

    Bunun için hakedis ödenecegi ilgili idare tarafindan isyerinde santiye sefligi isyeri ilan tahtasi veya isçilerin toplu bulundugu yerler gibi isçilerin görebilecegi yerlere yazili ilan asilmak suretiyle duyurulur. Ücret alacagi olan isçilerin her hakedis dönemi için olan ücret alacaklarinin üç aylik tutarindan fazlasi hakkinda adi geçen idarelere herhangi bir sorumluluk düsmez.

    Anilan müteahhitlerin bu isverenlerdeki her çesit teminat ve hakedisleri üzerinde yapilacak her türlü devir ve el degistirme islemleri veya haciz ve icra takibi bu iste çalisan isçilerin ücret alacaklarini karsilayacak kisim ayrildiktan sonra, kalan kisim üzerinde hüküm ifade eder.

    Bir isverenin üçüncü kisiye karsi olan borçlarindan dolayi isyerinde bulunan tesisat, malzeme, ham, yari islenmis ve tam islenmis mallar ve baska kiymetler üzerinde yapilacak haciz ve icra takibi, bu isyerinde çalisan isçilerin icra kararinin alindigi tarihten önceki üç aylik dönem içindeki ücret alacaklarini karsilayacak kisim ayrildiktan sonra, kalan kisim üzerinde hüküm ifade eder.

    Bu maddede kamu tüzel kisilerine ve bazi tesekküllere verilen yetkileri 2 nci maddenin altinci fikrasi geregince sorumluluk tasiyan bütün isverenler de kullanmaya yetkilidir.

    ÜCRET HESAP PUSULASI

    Madde 37 - Isveren isyerinde veya bankaya yaptigi ödemelerde isçiye ücret hesabini gösterir imzali veya isyerinin özel isaretini tasiyan bir pusula vermek zorundadir.

    Bu pusulada ödemenin günü ve iliskin oldugu dönem ile fazla çalisma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi asil ücrete yapilan her çesit eklemeler tutarinin ve vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka ve icra gibi her çesit kesintilerin ayri ayri gösterilmesi gerekir.

    Bu islemler damga vergisi ve her çesit resim ve harçtan muaftir.

    ÜCRET KESME CEZASI

    Madde 38 - Isveren toplu sözlesme veya is sözlesmelerinde gösterilmis olan sebepler disinda isçiye ücret kesme cezasi veremez.

    Isçi ücretlerinden ceza olarak yapilacak kesintilerin isçiye derhal sebepleriyle beraber bildirilmesi gerekir. Isçi ücretlerinden bu yolda yapilacak kesintiler bir ayda iki gündelikten veya parça basina yahut yapilan is miktarina göre verilen ücretlerde isçinin iki günlük kazancindan fazla olamaz.

    Bu paralar isçilerin egitimi ve sosyal hizmetleri için kullanilip harcanmak üzere Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi hesabina Bakanlikça belirtilecek Türkiye'de kurulu bulunan ve mevduat kabul etme yetkisini haiz bankalardan birine, kesildigi tarihten itibaren bir ay içinde yatirilir. Her isveren isyerinde bu paralarin ayri bir hesabini tutmaya mecburdur. Birikmis bulunan ceza paralarinin nerelere ve ne kadar verilecegi Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakaninin baskanlik edecegi ve isçi temsilcilerinin de katilacagi bir kurul tarafindan karara baglanir. Bu kurulun kimlerden tesekkül edecegi, nasil ve hangi esaslara göre çalisacagi çikarilacak bir yönetmelikte gösterilir.

    ASGARI ÜCRET

    Madde 39 - Is sözlesmesi ile çalisan ve bu Kanunun kapsaminda olan veya olmayan her türlü isçinin ekonomik ve sosyal durumlarinin düzenlenmesi için Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca Asgari Ücret Tespit Komisyonu araciligi ile ücretlerin asgari sinirlari en geç iki yilda bir belirlenir.

    Asgari Ücret Tespit Komisyonu, Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginin tespit edecegi üyelerden birinin baskanliginda Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi Çalisma Genel Müdürü veya yardimcisi, Is Sagligi ve Güvenligi Genel Müdürü veya yardimcisi, Devlet Istatistik Enstitüsü Ekonomik Istatistikler Dairesi Baskani veya yardimcisi, Hazine Müstesarligi temsilcisi, Devlet Planlama Teskilati Müstesarligindan konu ile ilgili dairenin baskani veya yetki verecegi bir görevli ile bünyesinde en çok isçiyi bulunduran en üst isçi kurulusundan degisik iskollari için seçecekleri bes, bünyesinde en çok isvereni bulunduran isveren kurulusundan degisik iskollari için seçecegi bes temsilciden kurulur. Asgari Ücret Tespit Komisyonu en az on üyesinin katilmasiyla toplanir. Kurul, üye oylarinin çogunlugu ile karar verir. Oylarin esitligi halinde, Baskanin bulundugu taraf çogunlugu saglamis sayilir.

    Komisyon kararlari kesindir. Kararlar Resmi Gazetede yayimlanarak yürürlüge girer.

    Komisyonun toplanma ve çalisma sekli, asgari ücretlerin tespiti sirasinda uygulanacak esaslar ile baskan, üye ve raportörlere verilecek huzur haklari Maliye Bakanligi ve Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginin birlikte hazirlayacaklari yönetmelikte belirtilir.

    Asgari Ücret Tespit Komisyonunun sekretarya hizmetleri, Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi tarafindan yerine getirilir.

    YARIM ÜCRET

    Madde 40 - 24 ve 25 inci maddelerin (III) numarali bentlerinde gösterilen zorlayici sebepler dolayisiyla çalisamayan veya çalistirilmayan isçiye bu bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarim ücret ödenir.

    FAZLA ÇALISMA ÜCRETI

    Madde 41 - Ülkenin genel yararlari yahut isin niteligi veya üretimin artirilmasi gibi nedenlerle fazla çalisma yapilabilir. Fazla çalisma, Kanunda yazili kosullar çerçevesinde, haftalik kirkbes saati asan çalismalardir. 63 üncü madde hükmüne göre denklestirme esasinin uygulandigi hallerde, isçinin haftalik ortalama çalisma süresi, normal haftalik is süresini asmamak kosulu ile, bazi haftalarda toplam kirkbes saati assa dahi bu çalismalar fazla çalisma sayilmaz.

    Her bir saat fazla çalisma için verilecek ücret normal çalisma ücretinin saat basina düsen miktarinin yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

    Haftalik çalisma süresinin sözlesmelerle kirkbes saatin altinda belirlendigi durumlarda yukarida belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalik çalisma süresini asan ve kirkbes saate kadar yapilan çalismalar fazla sürelerle çalismalardir. Fazla sürelerle çalismalarda, her bir saat fazla çalisma için verilecek ücret normal çalisma ücretinin saat basina düsen miktarinin yüzde yirmibes yükseltilmesiyle ödenir.

    Fazla çalisma veya fazla sürelerle çalisma yapan isçi isterse, bu çalismalar karsiligi zamli ücret yerine, fazla çalistigi her saat karsiliginda bir saat otuz dakikayi, fazla sürelerle çalistigi her saat karsiliginda bir saat onbes dakikayi serbest zaman olarak kullanabilir.

    Isçi hak ettigi serbest zamani alti ay zarfinda, çalisma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanir.

    63 üncü maddenin son fikrasinda yazili saglik nedenlerine dayanan kisa veya sinirli süreli islerde ve 69 uncu maddede belirtilen gece çalismasinda fazla çalisma yapilamaz.

    Fazla saatlerle çalismak için isçinin onayinin alinmasi gerekir.

    Fazla çalisma süresinin toplami bir yilda ikiyüzyetmis saatten fazla olamaz.

    Fazla çalisma ve fazla sürelerle çalismalarin ne sekilde uygulanacagi çikarilacak yönetmelikte gösterilir.

    ZORUNLU NEDENLERLE FAZLA ÇALISMA

    Madde 42 - Gerek bir ariza sirasinda, gerek bir arizanin mümkün görülmesi halinde yahut makineler veya araç ve gereç için hemen yapilmasi gerekli acele islerde, yahut zorlayici sebeplerin ortaya çikmasinda, isyerinin normal çalismasini saglayacak dereceyi asmamak kosulu ile isçilerin hepsi veya bir kismina fazla çalisma yaptirilabilir. Bu durumda fazla çalisma yapan isçilere uygun bir dinlenme süresi verilmesi zorunludur.

    Su kadar ki, zorunlu sebeplerle yapilan fazla çalismalar için 41 inci maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fikralari hükümleri uygulanir.

    OLAGANÜSTÜ HALLERDE FAZLA ÇALISMA

    Madde 43 - Seferberlik sirasinda ve bu süreyi asmamak sartiyla yurt savunmasinin gereklerini karsilayan isyerlerinde fazla çalismaya lüzum görülürse islerin çesidine ve ihtiyacin derecesine göre Bakanlar Kurulu günlük çalisma süresini, isçinin en çok çalisma gücüne çikarabilir.

    Bu suretle fazla çalistirilan isçiler için verilecek ücret hakkinda 41 inci maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fikralari hükümleri uygulanir.

    ULUSAL BAYRAM VE GENEL TATIL GÜNLERINDE ÇALISMA

    Madde 44 - Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde isyerlerinde çalisilip çalisilmayacagi toplu is sözlesmesi veya is sözlesmeleri ile kararlastirilir. Sözlesmelerde hüküm bulunmamasi halinde söz konusu günlerde çalisilmasi için isçinin onayi gereklidir.

    Bu günlere ait ücretler 47 nci maddeye göre ödenir.

    SAKLI HAKLAR

    Madde 45 - Toplu is sözlesmesi veya is sözlesmelerine hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatillerde isçilere taninan haklara, ücretli izinlere ve yüzde usulü ile çalisan isçilerin bu Kanunla taninan haklarina aykiri hükümler konulamaz.

    Bu hususlarda isçilere daha elverisli hak ve menfaatler saglayan kanun, toplu is sözlesmesi, is sözlesmesi veya gelenekten dogan kazanilmis haklar saklidir.

    HAFTA TATILI ÜCRETI

    Madde 46 - Bu Kanun kapsamina giren isyerlerinde, isçilere tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen is günlerinde çalismis olmalari kosulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme (hafta tatili) verilir.

    Çalisilmayan hafta tatili günü için isveren tarafindan bir is karsiligi olmaksizin o günün ücreti tam olarak ödenir.

    Su kadar ki;

    a) Çalismadigi halde kanunen çalisma süresinden sayilan zamanlar ile günlük ücret ödenen veya ödenmeyen kanundan veya sözlesmeden dogan tatil günleri,

    b) Evlenmelerde üç güne kadar, ana veya babanin, esin, kardes veya çocuklarin ölümünde üç güne kadar verilmesi gereken izin süreleri,

    c) Bir haftalik süre içinde kalmak üzere isveren tarafindan verilen diger izinlerle hekim raporuyla verilen hastalik ve dinlenme izinleri,

    Çalisilmis günler gibi hesaba katilir.

    Zorlayici ve ekonomik bir sebep olmadan isyerindeki çalismanin haftanin bir veya birkaç gününde isveren tarafindan tatil edilmesi halinde haftanin çalisilmayan günleri ücretli hafta tatiline hak kazanmak için çalisilmis sayilir.

    Bir isyerinde isin bir haftadan fazla bir süre ile tatil edilmesini gerektiren zorlayici sebepler ortaya çiktigi zaman, 24 ve 25 inci maddelerin (III) numarali bentlerinde gösterilen zorlayici sebeplerden ötürü çalisilmayan günler için isçilere ödenen yarim ücret hafta tatili günü için de ödenir.

    Yüzde usulünün uygulandigi isyerlerinde hafta tatili ücreti isverence isçiye ödenir.

    GENEL TATIL ÜCRETI

    Madde 47 - Bu Kanun kapsamina giren isyerlerinde çalisan isçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalismazlarsa, bir is karsiligi olmaksizin o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalisirlarsa ayrica çalisilan her gün için bir günlük ücreti ödenir.

    Yüzde usulünün uygulandigi isyerlerinde isçilerin ulusal bayram ve genel tatil ücretleri isverence isçiye ödenir.

    GEÇICI IS GÖREMEZLIK

    Madde 48 - Isçilere geçici is göremezlik ödenegi verilmesi gerektigi zamanlarda geçici is göremezlik süresine rastlayan ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatilleri, ödeme yapilan kurum veya sandiklar tarafindan geçici is göremezlik ölçüsü üzerinden ödenir.

    Hastalik nedeni ile çalisilmayan günlerde Sosyal Sigortalar Kurumu tarafindan ödenen geçici is göremezlik ödenegi aylik ücretli isçilerin ücretlerinden mahsup edilir.

    ÜCRET SEKILLERINE GÖRE TATIL ÜCRETI

    Madde 49 - Isçinin tatil günü ücreti çalistigi günlere göre bir güne düsen ücretidir.

    Parça basina, akort, götürü veya yüzde usulü ile çalisan isçilerin tatil günü ücreti, ödeme döneminde kazandigi ücretin ayni süre içinde çalistigi günlere bölünmesi suretiyle hesaplanir.

    Saat ücreti ile çalisan isçilerin tatil günü ücreti saat ücretinin yedibuçuk katidir.

    Hasta, izinli veya sair sebeplerle mazeretli oldugu hallerde dahi ayligi tam olarak ödenen aylik ücretli isçilere 46, 47 ve 48 inci maddenin birinci fikrasi hükümleri uygulanmaz. Ancak bunlardan ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalisanlara ayrica çalistigi her gün için bir günlük ücreti ödenir.

    TATIL ÜCRETINE GIRMEYEN KISIMLAR

    Madde 50 - Fazla çalisma karsiligi olarak alinan ücretler, primler, isyerinin temelli isçisi olarak normal çalisma saatleri disinda hazirlama, tamamlama, temizleme islerinde çalisan isçilerin bu isler için aldiklari ücretler ve sosyal yardimlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen ücretlerin tespitinde hesaba katilmaz.

    YÜZDELERIN ÖDENMESI

    Madde 51 - Otel, lokanta, eglence yerleri ve benzeri yerler ile içki verilen ve hemen orada yenilip içilmesi için çesitli yiyecek satan yerlerden "yüzde" usulünün uygulandigi müesseselerde isveren tarafindan servis karsiligi veya baska isimlerle müsterilerin hesap pusulalarina "yüzde" eklenerek veya ayri sekillerde alinan paralarla kendi istegi ile müsteri tarafindan isverene birakilan yahut da onun kontrolü altinda bir araya toplanan paralari isveren isyerinde çalisan tüm isçilere eksiksiz olarak ödemek zorundadir.

    Isveren veya isveren vekili yukaridaki fikrada sözü edilen paralarin kendisi tarafindan alindiginda eksiksiz olarak isçilere dagitildigini belgelemekle yükümlüdür.

    Yüzdelerden toplanan paralarin o isyerinde çalisan isçiler arasinda yapilan islerin niteligine göre, hangi esaslar ve oranlar çerçevesinde dagitilacagi Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca hazirlanacak bir yönetmelikle gösterilir.

    YÜZDELERIN BELGELENMESI

    Madde 52 - Yüzde usulünün uygulandigi isyerlerinde isveren, her hesap pusulasinin genel toplamini gösteren bir belgeyi isçilerin kendi aralarindan seçecekleri bir temsilciye vermekle yükümlüdür. Bu belgelerin sekli ve uygulama usulleri is sözlesmelerinde veya toplu is sözlesmelerinde gösterilir.

    YILLIK ÜCRETLI IZIN HAKKI VE IZIN SÜRELERI

    Madde 53 - Isyerinde ise basladigi günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yil çalismis olan isçilere yillik ücretli izin verilir.

    Yillik ücretli izin hakkindan vazgeçilemez.

    Niteliklerinden ötürü bir yildan az süren mevsimlik veya kampanya islerinde çalisanlara bu Kanunun yillik ücretli izinlere iliskin hükümleri uygulanmaz.

    Isçilere verilecek yillik ücretli izin süresi, hizmet süresi;

    a) Bir yildan bes yila kadar (bes yil dahil) olanlara ondört günden,

    b) Bes yildan fazla onbes yildan az olanlara yirmi günden,

    c) Onbes yil (dahil) ve daha fazla olanlara yirmialti günden,

    Az olamaz.

    Ancak onsekiz ve daha küçük yastaki isçilerle elli ve daha yukari yastaki isçilere verilecek yillik ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz.

    Yillik izin süreleri is sözlesmeleri ve toplu is sözlesmeleri ile artirilabilir.

    YILLIK ÜCRETLI IZNE HAK KAZANMA VE IZNI KULLANMA DÖNEMI

    Madde 54 - Yillik ücretli izine hak kazanmak için gerekli sürenin hesabinda isçilerin, ayni isverenin bir veya çesitli isyerlerinde çalistiklari süreler birlestirilerek göz önüne alinir. Su kadar ki, bir isverenin bu Kanun kapsamina giren isyerinde çalismakta olan isçilerin ayni isverenin isyerlerinde bu Kanun kapsamina girmeksizin geçirmis bulunduklari süreler de hesaba katilir.

    Bir yillik süre içinde 55 inci maddede sayilan haller disindaki sebeplerle isçinin devaminin kesilmesi halinde bu bosluklari karsilayacak kadar hizmet süresi eklenir ve bu suretle isçinin izin hakkini elde etmesi için gereken bir yillik hizmet süresinin bitis tarihi gelecek hizmet yilina aktarilir.

    Isçinin gelecek izin haklari için geçmesi gereken bir yillik hizmet süresi, bir önceki izin hakkinin dogdugu günden baslayarak gelecek hizmet yilina dogru ve yukaridaki fikra ve 55 inci madde hükümleri geregince hesaplanir.

    Isçi yukaridaki fikralar ve 55 inci madde hükümlerine göre hesaplanacak her hizmet yilina karsilik, yillik iznini gelecek hizmet yili içinde kullanir.

    Ayni bakanliga bagli isyerleri ile ayni bakanliga bagli tüzel kisilerin isyerlerinde geçen süreler ve kamu iktisadi tesebbüsleri yahut özel kanuna veya özel kanunla verilmis yetkiye dayanilarak kurulan banka ve kuruluslar veya bunlara bagli isyerlerinde geçen süreler, isçinin yillik ücretli izin hakkinin hesaplanmasinda göz önünde bulundurulur.

    YILLIK IZIN BAKIMINDAN ÇALISILMIS GIBI SAYILAN HALLER

    Madde 55 - Asagidaki süreler yillik ücretli izin hakkinin hesabinda çalisilmis gibi sayilir:

    a) Isçinin ugradigi kaza veya tutuldugu hastaliktan ötürü isine gidemedigi günler (Ancak, 25 inci maddenin (I) numarali bendinin (b) alt bendinde öngörülen süreden fazlasi sayilmaz.).

    b) Kadin isçilerin 74 üncü madde geregince dogumdan önce ve sonra çalistirilmadiklari günler.

    c) Isçinin muvazzaf askerlik hizmeti disinda manevra veya herhangi bir kanundan dolayi ödevlendirilmesi sirasinda isine gidemedigi günler (Bu sürenin yilda 90 günden fazlasi sayilmaz.).

    d) Çalismakta oldugu isyerinde zorlayici sebepler yüzünden isin araliksiz bir haftadan çok tatil edilmesi sonucu olarak isçinin çalismadan geçirdigi zamanin onbes günü (isçinin yeniden ise baslamasi sartiyla).

    e) 66 nci maddede sözü geçen zamanlar.

    f) Hafta tatili, ulusal bayram, genel tatil günleri.

    g) 3153 sayili Kanuna dayanilarak çikarilan tüzüge göre röntgen muayenehanelerinde çalisanlara pazardan baska verilmesi gereken yarim günlük izinler.

    h) Isçilerin arabuluculuk toplantilarina katilmalari, hakem kurullarinda bulunmalari, bu kurullarda isçi temsilciligi görevlerini yapmalari, çalisma hayati ile ilgili mevzuata göre kurulan meclis, kurul, komisyon ve toplantilara yahut isçilik konulari ile ilgili uluslararasi kuruluslarin konferans, kongre veya kurullarina isçi veya sendika temsilcisi olarak katilmasi sebebiyle islerine devam edemedikleri günler.

    i) Isçilerin evlenmelerinde üç güne kadar, ana veya babalarinin, eslerinin, kardes veya çocuklarinin ölümünde üç güne kadar verilecek izinler.

    j) Isveren tarafindan verilen diger izinler ile 65 inci maddedeki kisa çalisma süreleri.

    k) Bu Kanunun uygulanmasi sonucu olarak isçiye verilmis bulunan yillik ücretli izin süresi.

    YILLIK ÜCRETLI IZNIN UYGULANMASI

    Madde 56 - Yillik ücretli izin isveren tarafindan bölünemez.

    Bu iznin 53 üncü maddede gösterilen süreler içinde isveren tarafindan sürekli bir sekilde verilmesi zorunludur.

    Ancak, 53 üncü maddede öngörülen izin süreleri, taraflarin anlasmasi ile bir bölümü on günden asagi olmamak üzere en çok üçe bölünebilir.

    Isveren tarafindan yil içinde verilmis bulunan diger ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalik izinleri yillik izne mahsup edilemez.

    Yillik ücretli izin günlerinin hesabinda izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayilmaz.

    Yillik ücretli izinleri isyerinin kurulu bulundugu yerden baska bir yerde geçirecek olanlara istemde bulunmalari ve bu hususu belgelemeleri kosulu ile gidis ve dönüslerinde yolda geçecek süreleri karsilamak üzere isveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadir. Isveren, isyerinde çalisan isçilerin yillik ücretli izinlerini gösterir izin kayit belgesi tutmak zorundadir.

    YILLIK IZIN ÜCRETI

    Madde 57 - Isveren, yillik ücretli iznini kullanan her isçiye, yillik izin dönemine iliskin ücretini ilgili isçinin izine baslamasindan önce pesin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadir.

    Bu ücretin hesabinda 50 nci madde hükmü uygulanir.

    Günlük, haftalik veya aylik olarak belirli bir ücrete dayanmayip da akort, komisyon ücreti, kara katilma ve yüzde usulü ücret gibi belirli olmayan süre ve tutar üzerinden ücret alan isçinin izin süresi için verilecek ücret, son bir yillik süre içinde kazandigi ücretin fiili olarak çalistigi günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama üzerinden hesaplanir.

    Ancak, son bir yil içinde isçi ücretine zam yapildigi takdirde, izin ücreti isçinin izine çiktigi ayin basi ile zammin yapildigi tarih arasinda alinan ücretin ayni süre içinde çalisilan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanir.

    Yüzde usulünün uygulandigi yerlerde bu ücret, yüzdelerden toplanan para disinda isveren tarafindan ödenir.

    Yillik ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrica ödenir.

    IZINDE ÇALISMA YASAGI

    Madde 58 - Yillik ücretli iznini kullanmakta olan isçinin izin süresi içinde ücret karsiligi bir iste çalistigi anlasilirsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret isveren tarafindan geri alinabilir.

    SÖZLESMENIN SONA ERMESINDE IZIN ÜCRETI

    Madde 59 - Is sözlesmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde isçinin hak kazanip da kullanmadigi yillik izin sürelerine ait ücreti, sözlesmenin sona erdigi tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu ücrete iliskin zamanasimi is sözlesmesinin sona erdigi tarihten itibaren baslar.

    Isveren tarafindan is sözlesmesinin feshedilmesi halinde 17 nci maddede belirtilen bildirim süresiyle, 27 nci madde geregince isçiye verilmesi zorunlu yeni is arama izinleri yillik ücretli izin süreleri ile iç içe giremez.

    IZINLERE ILISKIN DÜZENLEMELER

    Madde 60 - Yillik ücretli izinlerin, yürütülen islerin niteligine göre yil boyunca hangi dönemlerde kullanilacagi, izinlerin ne suretle ve kimler tarafindan verilecegi veya siraya bagli tutulacagi, yillik izninin faydali olmasi için isveren tarafindan alinmasi gereken tedbirler ve izinlerin kullanilmasi konusuna iliskin usuller ve isverence tutulmasi zorunlu kayitlarin sekli Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi tarafindan hazirlanacak bir yönetmelikle gösterilir.

    SIGORTA PRIMLERI

    Madde 61 - Sigortalilara yillik ücretli izin süresi için ödenecek ücretler üzerinden is kazalari ile meslek hastaliklari primleri hariç, diger sigorta primlerinin, 506 sayili Sosyal Sigortalar Kanunundaki esaslar çerçevesinde isçi ve isverenler yönünden ödenmesine devam olunur.

    ÜCRETTEN INDIRIM YAPILAMAYACAK HALLER

    Madde 62 - Her türlü iste uygulanmakta olan çalisma sürelerinin yasal olarak daha asagi sinirlara indirilmesi veya isverene düsen yasal bir yükümlülügün yerine getirilmesi nedeniyle ya da bu Kanun hükümlerinden herhangi birinin uygulanmasi sonucuna dayanilarak isçi ücretlerinden her ne sekilde olursa olsun eksiltme yapilamaz.

    DÖRDÜNCÜ BÖLÜM : ISIN DÜZENLENMESI

    ÇALISMA SÜRESI

    Madde 63 - Genel bakimdan çalisma süresi haftada en çok kirkbes saattir. Aksi kararlastirilmamissa bu süre, isyerlerinde haftanin çalisilan günlerine esit ölçüde bölünerek uygulanir.

    Taraflarin anlasmasi ile haftalik normal çalisma süresi, isyerlerinde haftanin çalisilan günlerine, günde onbir saati asmamak kosulu ile farkli sekilde dagitilabilir. Bu halde, iki aylik süre içinde isçinin haftalik ortalama çalisma süresi, normal haftalik çalisma süresini asamaz. Denklestirme süresi toplu is sözlesmeleri ile dört aya kadar artirilabilir.

    Çalisma sürelerinin yukaridaki esaslar çerçevesinde uygulama sekilleri, Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi tarafindan hazirlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.

    Saglik kurallari bakimindan günde ancak yedibuçuk saat ve daha az çalisilmasi gereken isler, Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi ile Saglik Bakanligi tarafindan müstereken hazirlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.

    TELAFI ÇALISMASI

    Madde 64 - Zorunlu nedenlerle isin durmasi, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra isyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenlerle isyerinde normal çalisma sürelerinin önemli ölçüde altinda çalisilmasi veya tamamen tatil edilmesi ya da isçinin talebi ile kendisine izin verilmesi hallerinde, isveren iki ay içinde çalisilmayan süreler için telafi çalismasi yaptirabilir. Bu çalismalar fazla çalisma veya fazla sürelerle çalisma sayilmaz.

    Telafi çalismalari, günlük en çok çalisma süresini asmamak kosulu ile günde üç saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalismasi yaptirilamaz.

    KISA ÇALISMA VE KISA ÇALISMA ÖDENEGI

    Madde 65 - Genel ekonomik kriz veya zorlayici sebeplerle isyerindeki haftalik çalisma sürelerini geçici olarak önemli ölçüde azaltan veya isyerinde faaliyeti tamamen veya kismen geçici olarak durduran isveren, durumu derhal gerekçeleri ile birlikte Türkiye Is Kurumuna, varsa toplu is sözlesmesi tarafi sendikaya bir yazi ile bildirir. Talebin uygunlugunun tespiti Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca yapilir. Bunun usul ve esaslari bir yönetmelikle belirlenir.

    Yukarida belirtilen nedenlerle isyerinde geçici olarak en az dört hafta isin durmasi veya kisa çalisma hallerinde isçilere çalistirilmadiklari süre için issizlik sigortasindan kisa çalisma ödenegi ödenir. Kisa çalisma süresi, zorlayici sebebin devami süresini ve herhalde üç ayi asamaz. Isçinin kisa çalisma ödenegine hak kazanabilmesi için, çalisma süreleri ve issizlik sigortasi primi ödeme gün sayisi bakimindan issizlik ödenegine hak kazanma sartlarini yerine getirmesi gerekir.

    Günlük kisa çalisma ödeneginin miktari, issizlik ödeneginin miktari kadardir.

    Zorlayici sebeplerle isyerinde faaliyetin tamamen veya kismen geçici olarak durmasi halinde, issizlik ödenegi ödemeleri 24 üncü maddenin (III) numarali bendinde ve 40 inci maddede öngörülen bir haftalik süreden sonra baslar.

    Kisa çalisma ödenegi aldigi süre içinde isçinin hastalik ve analik sigortasina ait primler Issizlik Sigortasi Fonu tarafindan 2/3 oraninda Sosyal Sigortalar Kurumuna aktarilir. Bu primler, sigorta primlerinin hesabinda esas alinan en alt kazanç siniri üzerinden hesaplanir. Isçi, issizlik ödeneginden yararlanma süresini doldurmadan tekrar ise baslar ve issizlik sigortasindan yararlanmak için 4447 sayili Kanunun öngördügü kosullar gerçeklesmeden issiz kalirsa, kisa çalisma ödenegi aldigi süre çikarildiktan sonra, daha önce hak ettigi issizlik ödenegi süresini dolduruncaya kadar issizlik ödeneginden yararlanir.

    Kisa çalisma ödeneginin ödeme süresi içinde ödenmesi gereken geçici is göremezlik ödeneginin miktari kisa çalisma ödeneginin miktarindan fazla olamaz. Geçici is göremezlik ödeneginin ödendigi dönemde, bu maddede öngörülen hastalik ve analik sigortasi primi ödenmez.

    ÇALISMA SÜRESINDEN SAYILAN HALLER

    Madde 66 - Asagidaki süreler isçinin günlük çalisma sürelerinden sayilir:

    a) Madenlerde, tasocaklarinda yahut her ne sekilde olursa olsun yeraltinda veya su altinda çalisilacak islerde isçilerin kuyulara, dehlizlere veya asil çalisma yerlerine inmeleri veya girmeleri ve bu yerlerden çikmalari için gereken süreler.

    b) Isçilerin isveren tarafindan isyerlerinden baska bir yerde çalistirilmak üzere gönderilmeleri halinde yolda geçen süreler.

    c) Isçinin isinde ve her an is görmeye hazir bir halde bulunmakla beraber çalistirilmaksizin ve çikacak isi bekleyerek bos geçirdigi süreler.

    d) Isçinin isveren tarafindan baska bir yere gönderilmesi veya isveren evinde veya bürosunda yahut isverenle ilgili herhangi bir yerde mesgul edilmesi suretiyle asil isini yapmaksizin geçirdigi süreler.

    e) Çocuk emziren kadin isçilerin çocuklarina süt vermeleri için belirtilecek süreler.

    f) Demiryollari, karayollari ve köprülerin yapilmasi, korunmasi ya da onarim ve tadili gibi, isçilerin yerlesim yerlerinden uzak bir mesafede bulunan isyerlerine hep birlikte getirilip götürülmeleri gereken her türlü islerde bunlarin toplu ve düzenli bir sekilde götürülüp getirilmeleri esnasinda geçen süreler.

    Isin niteliginden dogmayip da isveren tarafindan sirf sosyal yardim amaciyla isyerine götürülüp getirilme esnasinda araçlarda geçen süre çalisma süresinden sayilmaz.

    GÜNLÜK ÇALISMANIN BASLAMA VE BITIS SAATLERI

    Madde 67 - Günlük çalismanin baslama ve bitis saatleri ile dinlenme saatleri isyerlerinde isçilere duyurulur.

    Isin niteligine göre isin baslama ve bitis saatleri isçiler için farkli sekilde düzenlenebilir.

    ARA DINLENMESI

    Madde 68 - Günlük çalisma süresinin ortalama bir zamaninda o yerin gelenekleri ve isin geregine göre ayarlanmak suretiyle isçilere;

    a) Dört saat veya daha kisa süreli islerde onbes dakika,

    b) Dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar (yedibuçuk saat dahil) süreli islerde yarim saat,

    c) Yedibuçuk saatten fazla süreli islerde bir saat,

    Ara dinlenmesi verilir.

    Bu dinlenme süreleri en az olup araliksiz verilir.

    Ancak bu süreler, iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve isin niteligi göz önünde tutularak sözlesmeler ile arali olarak kullandirilabilir.

    Dinlenmeler bir isyerinde isçilere ayni veya degisik saatlerde kullandirilabilir.

    Ara dinlenmeleri çalisma süresinden sayilmaz.

    GECE SÜRESI VE GECE ÇALISMALARI

    Madde 69 - Çalisma hayatinda "gece" en geç saat 20.00'de baslayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her halde en fazla onbir saat süren dönemdir.

    Bazi islerin niteligine ve geregine göre yahut yurdun bazi bölgelerinin özellikleri bakimindan, çalisma hayatina iliskin "gece" baslangicinin daha geriye alinmasi veya yaz ve kis saatlerinin ayarlanmasi, yahut gün döneminin baslama ve bitme saatlerinin belirtilmesi suretiyle birinci fikradaki hükmün uygulama sekillerini tespit etmek yahut bazi gece çalismalarina herhangi bir oranda fazla ücret ödenmesi usulünü koymak veyahut gece isletilmelerinde ekonomik bir zorunluluk bulunmayan isyerlerinde isçilerin gece çalismalarini yasak etmek üzere yönetmelikler çikartilabilir.

    Isçilerin gece çalismalari yedibuçuk saati geçemez.

    Gece çalistirilacak isçilerin saglik durumlarinin gece çalismasina uygun oldugu, ise baslamadan önce alinacak saglik raporu ile belgelenir. Gece çalistirilan isçiler en geç iki yilda bir defa isveren tarafindan periyodik saglik kontrolünden geçirilirler. Isçilerinin saglik kontrollerinin masraflari isveren tarafindan karsilanir.

    Gece çalismasi nedeniyle sagliginin bozuldugunu raporla belgeleyen isçiye isveren, mümkünse gündüz postasinda durumuna uygun bir is verir.

    Isveren gece postalarinda çalistirilacak isçilerin listelerini ve bu isçiler için ise baslamadan önce alinan ve periyodik saglik raporlarinin bir nüshasini ilgili bölge müdürlügüne vermekle yükümlüdür.

    Gece ve gündüz isletilen ve nöbetlese isçi postalari kullanilan islerde, bir çalisma haftasi gece çalistirilan isçilerin, ondan sonra gelen ikinci çalisma haftasi gündüz çalistirilmalari suretiyle postalar siraya konur. Gece ve gündüz postalarinda iki haftalik nöbetlesme esasi da uygulanabilir.

    Postasi degistirilecek isçi kesintisiz en az onbir saat dinlendirilmeden diger postada çalistirilamaz.

    HAZIRLAMA, TAMAMLAMA VE TEMIZLEME ISLERI

    Madde 70 - Genel olarak bir isyerinde belirli çalisma saatlerinden önce veya sonra gerekli olan hazirlama veya tamamlama yahut temizleme islerinde çalisan isçiler için isin düzenlenmesi ile ilgili hükümlerden hangilerinin uygulanmayacagi yahut ne gibi degisik sartlar ve usullerle uygulanacagi Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi tarafindan hazirlanacak bir yönetmelikte gösterilir.

    ÇALISTIRMA YASI VE ÇOCUKLARI ÇALISTIRMA YASAGI

    Madde 71 - Onbes yasini doldurmamis çocuklarin çalistirilmasi yasaktir. Ancak, ondört yasini doldurmus ve ilkögretimi tamamlamis olan çocuklar, bedensel, zihinsel ve ahlaki gelismelerine ve egitime devam edenlerin okullarina devamina engel olmayacak hafif islerde çalistirilabilirler.

    Çocuk ve genç isçilerin ise yerlestirilmelerinde ve çalistirilabilecekleri islerde güvenlik, saglik, bedensel, zihinsel ve psikolojik gelismeleri, kisisel yatkinlik ve yetenekleri dikkate alinir. Çocugun gördügü is onun okula gitmesine, mesleki egitiminin devamina engel olamaz, onun derslerini düzenli bir sekilde izlemesine zarar veremez.

    Onsekiz yasini doldurmamis çocuk ve genç isçiler bakimindan yasak olan isler ile onbes yasini tamamlamis, ancak onsekiz yasini tamamlamamis genç isçilerin çalismasina izin verilecek isler, ondört yasini bitirmis ve ilk ögretimini tamamlamis çocuklarin çalistirilabilecekleri hafif isler ve çalisma kosullari Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi tarafindan alti ay içinde çikarilacak bir yönetmelikle belirlenir.

    Temel egitimi tamamlamis ve okula gitmeyen çocuklarin çalisma saatleri günde yedi ve haftada otuzbes saatten fazla olamaz. Ancak, onbes yasini tamamlamis çocuklar için bu süre günde sekiz ve haftada kirk saate kadar artirilabilir.

    Okula devam eden çocuklarin egitim dönemindeki çalisma süreleri, egitim saatleri disinda olmak üzere, en fazla günde iki saat ve haftada on saat olabilir. Okulun kapali oldugu dönemlerde çalisma süreleri yukarida birinci fikrada öngörülen süreleri asamaz.

    YER VE SU ALTINDA ÇALISTIRMA YASAGI

    Madde 72 - Maden ocaklari ile kablo dösemesi, kanalizasyon ve tünel insaati gibi yer altinda veya su altinda çalisilacak islerde onsekiz yasini doldurmamis erkek ve her yastaki kadinlarin çalistirilmasi yasaktir.

    GECE ÇALISTIRMA YASAGI

    Madde 73 - Sanayie ait islerde onsekiz yasini doldurmamis çocuk ve genç isçilerin gece çalistirilmasi yasaktir.

    Onsekiz yasini doldurmus kadin isçilerin gece postalarinda çalistirilmasina iliskin usul ve esaslar Saglik Bakanliginin görüsü alinarak Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca hazirlanacak bir yönetmelikte gösterilir.

    ANALIK HALINDE ÇALISMA VE SÜT IZNI

    Madde 74 - Kadin isçilerin dogumdan önce sekiz ve dogumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onalti haftalik süre için çalistirilmamalari esastir. Çogul gebelik halinde dogumdan önce çalistirilmayacak sekiz haftalik süreye iki hafta süre eklenir. Ancak, saglik durumu uygun oldugu takdirde, doktorun onayi ile kadin isçi isterse dogumdan önceki üç haftaya kadar isyerinde çalisabilir. Bu durumda, kadin isçinin çalistigi süreler dogum sonrasi sürelere eklenir.

    Yukarida öngörülen süreler isçinin saglik durumuna ve isin özelligine göre dogumdan önce ve sonra gerekirse artirilabilir. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir.

    Hamilelik süresince kadin isçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir.

    Hekim raporu ile gerekli görüldügü takdirde, hamile kadin isçi sagligina uygun daha hafif islerde çalistirilir. Bu halde isçinin ücretinde bir indirim yapilmaz.

    Istegi halinde kadin isçiye, onalti haftalik sürenin tamamlanmasindan veya çogul gebelik halinde onsekiz haftalik süreden sonra alti aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu süre, yillik ücretli izin hakkinin hesabinda dikkate alinmaz.

    Kadin isçilere bir yasindan küçük çocuklarini emzirmeleri için günde toplam birbuçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasinda ve kaça bölünerek kullanilacagini isçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalisma süresinden sayilir.

    ISÇI ÖZLÜK DOSYASI

    Madde 75 - Isveren çalistirdigi her isçi için bir özlük dosyasi düzenler. Isveren bu dosyada, isçinin kimlik bilgilerinin yaninda, bu Kanun ve diger kanunlar uyarinca düzenlemek zorunda oldugu her türlü belge ve kayitlari saklamak ve bunlari istendigi zaman yetkili memur ve mercilere göstermek zorundadir.

    Isveren, isçi hakkinda edindigi bilgileri dürüstlük kurallari ve hukuka uygun olarak kullanmak ve gizli kalmasinda isçinin hakli çikari bulunan bilgileri açiklamamakla yükümlüdür.

    YÖNETMELIKLER

    Madde 76 - Nitelikleri geregi günlük ve haftalik çalisma sürelerinin 63 üncü maddede öngörüldügü sekilde uygulanmasi mümkün olmayan is ve isyerlerinde çalisma sürelerinin günlük yasal çalisma süresini asmayacak sekilde ve en çok alti aya kadar denklestirme süresi taninarak uygulanmasini saglayacak usuller Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca hazirlanacak yönetmeliklerle düzenlenir.

    Nitelikleri dolayisiyla devamli çalistiklari için durmaksizin birbiri ardina isçi postalari çalistirilarak isletilen yahut nöbetlese isçi postalari ile yapilan islerde, çalisma sürelerine, hafta tatillerine ve gece çalismalarina ve çalisma ortasindaki zorunlu dinlenmelere dair özel usul ve esaslar Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca hazirlanacak yönetmeliklerle düzenlenir.

    BESINCI BÖLÜM : IS SAGLIGI VE GÜVENLIGI

    ISVERENLERIN VE ISÇILERIN YÜKÜMLÜLÜKLERI

    Madde 77 - Isverenler isyerlerinde is sagligi ve güvenliginin saglanmasi için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansiz bulundurmak, isçiler de is sagligi ve güvenligi konusunda alinan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler.

    Isverenler isyerinde alinan is sagligi ve güvenligi önlemlerine uyulup uyulmadigini denetlemek, isçileri karsi karsiya bulunduklari mesleki riskler, alinmasi gerekli tedbirler, yasal hak ve sorumluluklari konusunda bilgilendirmek ve gerekli is sagligi ve güvenligi egitimini vermek zorundadirlar. Yapilacak egitimin usul ve esaslari Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca çikarilacak yönetmelikle düzenlenir.

    Isverenler isyerlerinde meydana gelen is kazasini ve tespit edilecek meslek hastaligini en geç iki is günü içinde yazi ile ilgili bölge müdürlügüne bildirmek zorundadirlar.

    Bu bölümde ve is sagligi ve güvenligine iliskin tüzük ve yönetmeliklerde yer alan hükümler isyerindeki çiraklara ve stajyerlere de uygulanir.

    SAGLIK VE GÜVENLIK TÜZÜK VE YÖNETMELIKLERI

    Madde 78 - Saglik Bakanliginin görüsünü alarak Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi isyerlerinde is sagligi ve güvenligi önlemlerinin alinmasi, makineler, tesisat, araç ve gereçler ile kullanilan maddeler sebebiyle ortaya çikabilecek is kazalari ve meslek hastaliklarinin önlenmesi, yas, cinsiyet ve özel durumlari sebebiyle korunmasi gereken kisilerin çalisma sartlarinin düzenlenmesi amaciyla tüzük ve yönetmelikler çikarir.

    Ayrica bu Kanuna tabi isyerlerinde, isçi sayisi, genislik, yapilan is, isin özellikleri, agirlik ve tehlikesi bakimindan hangi isyerleri için kurulmaya baslamadan önce planlarin Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginin yetkili teskilatina gösterilerek kurma izni alinacagi bu isyerleri kurulduktan sonra yine ayni makama basvurularak isletme belgesi alinmasi gerekecegi, Saglik Bakanliginin görüsü alinarak Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi tarafindan hazirlanacak bir yönetmelikle belirlenir.

    ISIN DURDURULMASI VEYA ISYERININ KAPATILMASI

    Madde 79 - Bir isyerinin tesis ve tertiplerinde, çalisma yöntem ve sekillerinde, makine ve cihazlarinda isçilerin yasami için tehlikeli olan bir husus tespit edilirse, bu tehlike giderilinceye kadar isyerlerini is sagligi ve güvenligi bakimindan denetlemeye yetkili iki müfettis, bir isçi ve bir isveren temsilcisi ile Bölge Müdüründen olusan bes kisilik bir komisyon karariyla, tehlikenin niteligine göre is tamamen veya kismen durdurulur veya isyeri kapatilir. Komisyona kidemli is müfettisi baskanlik eder. Komisyonun çalismalari ile ilgili sekretarya isleri bölge müdürlügü tarafindan yürütülür.

    Askeri isyerleri ile yurt emniyeti için gerekli maddeler üretilen isyerlerindeki komisyonun yapisi, çalisma sekil ve esaslari Milli Savunma Bakanligi ile Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca birlikte hazirlanacak bir yönetmelikle belirtilir.

    Bu maddeye göre verilecek durdurma veya kapatma kararina karsi isverenin yerel is mahkemesinde alti is günü içinde itiraz etmek yetkisi vardir.

    Is mahkemesine itiraz, isin durdurulmasi veya isyerinin kapatilmasi kararinin uygulanmasini durdurmaz.

    Mahkeme itirazi öncelikle görüsür ve alti is günü içinde karara baglar. Kararlar kesindir.

    Bir isyerinde çalisan isçilerin yas, cinsiyet ve saglik durumlari böyle bir isyerinde çalismalarina engel teskil ediyorsa, bunlar da çalismaktan alikonulur.

    Yukaridaki fikralar geregince isyerlerinde isçiler için tehlikeli olan tesis ve tertiplerin veya makine ve cihazlarin ne sekilde isletilmekten alikonulacagi ve bunlarin ne sekilde yeniden isletilmelerine izin verilebilecegi, isyerinin kapatilmasi ve açilmasi, isin durdurulmasina veya isyerinin kapatilmasina karar verilinceye kadar acil hallerde alinacak önlemlere iliskin hususlar ile komisyonda görev yapacak isçi ve isveren temsilcilerinin nitelikleri, seçimi, komisyonun çalisma sekil ve esaslari Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi tarafindan hazirlanacak bir yönetmelikte gösterilir.

    Bir isyerinin kurulmasina ve isletilmesine izin verilmis olmasi 78 inci maddede öngörülen yönetmelik hükümlerinin uygulanmasina hiçbir zaman engel olamaz.

    Bu maddenin birinci fikrasi geregince makine, tesisat ve tertibat veya isin durdurulmasi veya isyerinin kapatilmasi sebebiyle issiz kalan isçilere isveren ücretlerini ödemeye veya ücretlerinde bir düsüklük olmamak üzere meslek veya durumlarina göre baska bir is vermeye zorunludur.

    IS SAGLIGI VE GÜVENLIGI KURULU

    Madde 80 - Bu Kanuna göre sanayiden sayilan, devamli olarak en az elli isçi çalistiran ve alti aydan fazla sürekli islerin yapildigi isyerlerinde her isveren bir is sagligi ve güvenligi kurulu kurmakla yükümlüdür.

    Isverenler is sagligi ve güvenligi kurullarinca is sagligi ve güvenligi mevzuatina uygun olarak verilen kararlari uygulamakla yükümlüdürler.

    Is sagligi ve güvenligi kurullarinin olusumu, çalisma yöntemleri, ödev, yetki ve yükümlülükleri Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca hazirlanacak bir yönetmelikte gösterilir.

    ISYERI HEKIMLERI

    Madde 81 - Devamli olarak en az elli isçi çalistiran isverenler, Sosyal Sigortalar Kurumunca saglanan tedavi hizmetleri disinda kalan, isçilerin saglik durumunun ve alinmasi gereken is sagligi ve güvenligi önlemlerinin saglanmasi, ilk yardim ve acil tedavi ile koruyucu saglik hizmetlerini yürütmek üzere isyerindeki isçi sayisina ve isin tehlike derecesine göre bir veya daha fazla isyeri hekimi çalistirmak ve bir isyeri saglik birimi olusturmakla yükümlüdür.

    Isyeri hekimlerinin nitelikleri, sayisi, ise alinmalari, görev, yetki ve sorumluluklari, egitimleri, çalisma sartlari, görevlerini nasil yürütecekleri ile isyeri saglik birimleri, Saglik Bakanligi ve Türk Tabipleri Birliginin görüsü alinarak Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi tarafindan çikarilacak bir yönetmelikte düzenlenir.

    (Ek fikra : 01/07/2006 - 5538 S.K/18.mad) Kanuna veya kanunun verdigi yetkiye dayanilarak kurulan kamu kurum ve kuruluslarinda ilgili mevzuatina göre çalistirilmakta olan hekimlere, ikinci fikrada öngörülen egitimler aldirilmak suretiyle ve aslî görevleri kapsaminda, çalismakta olduklari kurum ve kuruluslarin asil isveren olarak çalistirdiklari isçilerin is yeri hekimligi hizmetleri gördürülür. Bu kurum ve kuruluslarin diger personel için olusturulmus olan saglik birimleri is yeri saglik birimi olarak da kullanilabilir.

    IS GÜVENLIGI ILE GÖREVLI MÜHENDIS VEYA TEKNIK ELEMANLAR

    Madde 82 - Bu Kanuna göre sanayiden sayilan, devamli olarak en az elli isçi çalistiran ve alti aydan fazla sürekli islerin yapildigi isyerlerinde isverenler, isyerinin is güvenligi önlemlerinin saglanmasi, is kazalarinin ve meslek hastaliklarinin önlenmesi için alinacak önlemlerin belirlenmesi ve uygulanmasinin izlenmesi hizmetlerini yürütmek üzere isyerindeki isçi sayisina, isyerinin niteligine ve tehlikelilik derecesine göre bir veya daha fazla mühendis veya teknik elemani görevlendirmekle yükümlüdürler.

    Is güvenligi ile görevli mühendis veya teknik elemanlarin nitelikleri, sayisi, görev, yetki ve sorumluluklari, egitimleri, çalisma sartlari, görevlerini nasil yürütecekleri, Türk Mühendis ve Mimar Odalari Birliginin görüsü alinarak Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca çikarilacak bir yönetmelikle düzenlenir.

    ISÇILERIN HAKLARI

    Madde 83 - Isyerinde is sagligi ve güvenligi açisindan isçinin sagligini bozacak veya vücut bütünlügünü tehlikeye sokacak yakin, acil ve hayati bir tehlike ile karsi karsiya kalan isçi, is sagligi ve güvenligi kuruluna basvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alinmasina karar verilmesini talep edebilir. Kurul ayni gün acilen toplanarak kararini verir ve durumu tutanakla tespit eder. Karar isçiye yazili olarak bildirilir.

    Is sagligi ve güvenligi kurulunun bulunmadigi isyerlerinde talep, isveren veya isveren vekiline yapilir. Isçi tesbitin yapilmasini ve durumun yazili olarak kendisine bildirilmesini isteyebilir. Isveren veya vekili yazili cevap vermek zorundadir.

    Kurulun isçinin talebi yönünde karar vermesi halinde isçi, gerekli is sagligi ve güvenligi tedbiri alinincaya kadar çalismaktan kaçinabilir.

    Isçinin çalismaktan kaçindigi dönem içinde ücreti ve diger haklari saklidir.

    Is sagligi ve güvenligi kurulunun kararina ve isçinin talebine ragmen gerekli tedbirin alinmadigi isyerlerinde isçiler alti is günü içinde, bu Kanunun 24 üncü maddesinin (I) numarali bendine uygun olarak belirli veya belirsiz süreli hizmet akitlerini derhal feshedebilir.

    Bu Kanunun 79 uncu maddesine göre isyerinde isin durdurulmasi veya isyerinin kapatilmasi halinde bu madde hükümleri uygulanmaz.

    IÇKI VEYA UYUSTURUCU MADDE KULLANMA YASAGI

    Madde 84 - Isyerine sarhos veya uyusturucu madde almis olarak gelmek ve isyerinde alkollü içki veya uyusturucu madde kullanmak yasaktir.

    Isveren; isyeri eklentilerinden sayilan kisimlarda, ne gibi hallerde, hangi zamanda ve hangi sartlarla alkollü içki içilebilecegini belirleme yetkisine sahiptir.

    Alkollü içki kullanma yasagi;

    a) Alkollü içki yapilan isyerlerinde çalisan ve isin geregi olarak üretileni denetlemekle görevlendirilen,

    b) Kapali kaplarda veya açik olarak alkollü içki satilan veya içilen isyerlerinde isin geregi alkollü içki içmek zorunda olan,

    c) Isinin niteligi geregi müsterilerle birlikte alkollü içki içmek zorunda olan,

    Isçiler için uygulanmaz.

AGIR VE TEHLIKELI ISLER

    Madde 85 - Onalti yasini doldurmamis genç isçiler ve çocuklar agir ve tehlikeli islerde çalistirilamaz.

    Hangi islerin agir ve tehlikeli islerden sayilacagi, kadinlarla onalti yasini doldurmus fakat onsekiz yasini bitirmemis genç isçilerin hangi çesit agir ve tehlikeli islerde çalistirilabilecekleri Saglik Bakanliginin görüsü alinarak Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca hazirlanacak bir yönetmelikte gösterilir.

    AGIR VE TEHLIKELI ISLERDE RAPOR

    Madde 86 - Agir ve tehlikeli islerde çalisacak isçilerin ise girisinde veya isin devami süresince en az yilda bir, bedence bu islere elverisli ve dayanikli olduklari isyeri hekimi, isçi sagligi dispanserleri, bunlarin bulunmadigi yerlerde sirasi ile en yakin Sosyal Sigortalar Kurumu, saglik ocagi, hükümet veya belediye hekimleri tarafindan verilmis muayene raporlari olmadikça, bu gibilerin ise alinmalari veya iste çalistirilmalari yasaktir. Sosyal Sigortalar Kurumu ise ilk giris muayenesini yapmaktan kaçinamaz.

    Isyeri hekimi tarafindan verilen rapora itiraz halinde, isçi en yakin Sosyal Sigortalar Kurumu hastanesi saglik kurulunca muayeneye tabi tutulur, verilen rapor kesindir.

    Yetkili memurlar isteyince, bu raporlari isveren kendilerine göstermek zorundadir.

    Bu raporlar damga vergisi ve her çesit resim ve harçtan muaftir.

    ON SEKIZ YASINDAN KÜÇÜK ISÇILER IÇIN RAPOR

    Madde 87 - Ondört yasindan onsekiz yasina kadar (onsekiz dahil) çocuk ve genç isçilerin ise alinmalarindan önce isyeri hekimi, isçi sagligi dispanserleri, bunlarin bulunmadigi yerlerde sirasi ile en yakin Sosyal Sigortalar Kurumu, saglik ocagi, hükümet veya belediye hekimlerine muayene ettirilerek isin niteligine ve sartlarina göre vücut yapilarinin dayanikli oldugunun raporla belirtilmesi ve bunlarin onsekiz yasini dolduruncaya kadar alti ayda bir defa ayni sekilde doktor muayenesinden geçirilerek bu iste çalismaya devamlarina bir sakinca olup olmadiginin kontrol ettirilmesi ve bütün bu raporlarin isyerinde saklanarak yetkili memurlarin istegi üzerine kendilerine gösterilmesi zorunludur. Sosyal Sigortalar Kurumu ise ilk giris muayenesini yapmaktan kaçinamaz.

    Birinci fikrada yazili hekimlerce verilen rapora itiraz halinde, isçi en yakin Sosyal Sigortalar Kurumu hastanesi saglik kurulunca muayeneye tabi tutulur, verilen rapor kesindir.

    Bu raporlar damga vergisi ve her çesit resim ve harçtan muaftir.

    GEBE VEYA ÇOCUK EMZIREN KADINLAR IÇIN YÖNETMELIK

    Madde 88 - Gebe veya çocuk emziren kadinlarin hangi dönemlerde ne gibi islerde çalistirilmalarinin yasak oldugu ve bunlarin çalismalarinda sakinca olmayan islerde hangi sartlar ve usullere uyacaklari, ne suretle emzirme odalari veya çocuk bakim yurdu (kres) kurulmasi gerektigi Saglik Bakanliginin görüsü alinarak Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi tarafindan hazirlanacak bir yönetmelikte gösterilir.

    ÇESITLI YÖNETMELIKLER

    Madde 89 - Saglik Bakanliginin görüsü alinarak Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi;

    a) Agir ve tehlikeli islerden baska isler için de isçilerin ise baslamadan hekim muayenesinden geçirilmelerini,

    b) Bazi islerde çalisan isçilerin belirli sürelerde genel olarak saglik muayenesinden geçirilmelerini,

    c) Çesitli veya bir kisim islerde çalisan isçilerin saglik durumlarinin aksamasi, yaptiklari isin ürünlerine ve genel sagliga yahut birlikte çalistiklari öteki isçilere zararli olursa, bu gibilerin o islerden çikarilmalarini,

    d) Ne durumda ve ne gibi sartlari haiz olan isyerlerinde banyo, uyku, dinlenme ve yemek yerleri ile isçi evleri ve isçi egitimi yerleri yapilmasini,

    Öngören yönetmelikler hazirlayabilir.

    ALTINCI BÖLÜM : IS VE ISÇI BULMA

    IS VE ISÇI BULMAYA ARACILIK

    Madde 90 - Is arayanlarin elverisli olduklari islere yerlestirilmeleri ve çesitli isler için uygun isçiler bulunmasina aracilik görevi, Türkiye Is Kurumu ve bu hususta izin verilen özel istihdam bürolarinca yerine getirilir.

    YEDINCI BÖLÜM : ÇALISMA HAYATININ DENETIMI VE TEFTISI

    DEVLETIN YETKISI

    Madde 91 - Devlet, çalisma hayati ile ilgili mevzuatin uygulanmasini izler, denetler ve teftis eder. Bu ödev Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligina bagli ihtiyaca yetecek sayi ve özellikte teftis ve denetlemeye yetkili is müfettislerince yapilir.

    Askeri isyerleriyle yurt güvenligi için gerekli maddeler üretilen isyerlerinin denetim ve teftisi konusu ve sonuçlarina ait islemler Milli Savunma Bakanligi ile Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca birlikte hazirlanacak yönetmelige göre yürütülür.

    YETKILI MAKAM VE MEMURLAR

    Madde 92 - 91 inci madde hükmünün uygulanmasi için is hayatinin izlenmesi, denetlenmesi ve teftisiyle ödevli olan is müfettisleri, isyerlerini ve eklentilerini, isin yürütülmesi tarzini ve ilgili belgeleri, araç ve gereçleri, cihaz ve makineleri, ham ve islenmis maddelerle, is için gerekli olan malzemeyi 93 üncü maddede yazili esaslara uyarak gerektigi zamanlarda ve isçilerin yasamina, sagligina, güvenligine, egitimine, dinlenmesine veya oturup yatmasina iliskin tesis ve tertipleri her zaman görmek, arastirmak ve incelemek ve bu Kanunla suç sayilan eylemlere rastladigi zaman bu hususta Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi tarafindan çikarilacak Is Teftisi Tüzügünde açiklanan sekillerde bu halleri önlemek yetkisine sahiptirler.

    Teftis ve denetleme sirasinda isverenler, isçiler ve bu isle ilgili görülen baska kisiler izleme, denetleme ve teftisle görevli is müfettisleri tarafindan çagrildiklari zaman gelmek, ifade ve bilgi vermek, gerekli olan belge ve delilleri getirip göstermek ve vermek ve birinci fikrada yazili görevlerini yapmak için kendilerine her çesit kolayligi göstermek ve bu yoldaki emir ve isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler.

    Çalisma hayatini izleme, denetleme ve teftise yetkili is müfettisleri tarafindan tutulan tutanaklar aksi kanitlanincaya kadar geçerlidir.

    YETKILI MEMURLARIN ÖDEVI

    Madde 93 - Is hayatini izleme, denetleme ve teftis yetkisi olan is müfettisleri görevlerini yaparlarken isin normal gidisini ve isyerinin islemesini, inceledikleri konunun niteligine göre mümkün oldugu kadar aksatmamak, durdurmamak ve güçlestirmemekle ve resmi islemlerin yürütülüp sonuçlandirilmasi için, açiklanmasi gerekmedikçe, isverenin ve isyerinin meslek sirlari ve sartlari, ekonomik ve ticari hal ve durumlari hakkinda gördükleri ve ögrendikleri hususlari tamamen gizli tutmak ve kendileri tarafindan bilgileri ve ifadeleri alinan yahut kendilerine basvuran veya ihbarda bulunan isçilerin ve baska kisilerin isimlerini ve kimliklerini açiklamamakla yükümlüdürler.

    MUAFIYET

    Madde 94 - Isçi ve isverenlerle bunlarin meslek kuruluslari tarafindan kendilerini ilgilendiren ve is hayatina iliskin islerde Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligina yazi ile basvurma halinde bu dilekçeler ve bunlarla ilgili tutanak, evrak, defter ve islemler damga vergisi ve her çesit resim ve harçtan muaftir.

    DIGER MERCILER TARAFINDAN YAPILAN TEFTISLER

    Madde 95 - Isyerinin kurulup açilmasina izin vermeye yetkili belediyelerle diger ilgili makamlar isyerinin kurulmasina ve isletilmesine izin vermeden önce, Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca is mevzuatina göre verilmesi gerekli kurma izni ve isletme belgesinin varligini arastirir. Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca kurma izni ve isletme belgesi verilmemis isyerlerine belediyeler veya diger ilgili makamlarca da kurma veya açilma izni verilemez.

    Kamu kurum ve kuruluslari, isyerlerinde yapacaklari is sagligi ve güvenligi ile ilgili teftis ve denetlemelerin sonuçlarini ve yapacaklari islemleri o yer için yetkili bölge müdürlügüne bildirirler.

    Isyerinin kurulup açilmasina izin vermeye yetkili belediyelerle diger ilgili makamlar her ay bu hususta izin verdikleri, isveren ve isyerinin isim ve adresini ve yapilan isin çesidini gösterir listeleri bir sonraki ayin onbesine kadar o yerin bagli bulundugu bölge müdürlügüne bildirirler.

    ISÇI VE ISVERENIN SORUMLULUGU

    Madde 96 - Is denetimi ve teftisine yetkili is müfettisleri tarafindan ifade ve bilgilerine basvurulan isçilere, isverenlerin gerek dogrudan dogruya ve gerek dolayisiyla telkinlerde bulunmalari, isçileri gerçegi saklamaya yahut degistirmeye sevk veya herhangi bir suretle zorlamalari veyahut isçilerin ilgili makamlara basvurmalari, haber ve ifade vermeleri üzerine, bunlara karsi kötü davranislarda bulunmalari yasaktir.

    Isçilerin çalistiklari veya ayrildiklari isyerleriyle isverenleri hakkinda gerçege uygun olmayan haberler vererek gereksiz islemlerle ugrastirilmalari veya isverenleri haksiz yere kötü duruma düsürmeye kalkismalari ve is müfettislerince kendilerinden sorulan hususlar için dogru olmayan cevaplar vererek denetim ve teftisin yapilmasini güçlestirmek veya yanlis bir sonuca vardirmak gibi kötü niyetli davranislarda bulunmalari yasaktir.

    ZABITANIN YARDIMI

    Madde 97 - Bu Kanun hükümlerinin tam ve gerektigi gibi uygulanabilmesi için isyerlerini teftis ve denetlemeye yetkili is müfettislerinin gerekli görmeleri ve istemeleri halinde, zabita kuvvetleri, bu is müfettislerinin görevlerini iyi bir sekilde yapabilmelerini saglamak üzere her türlü yardimda bulunmakla yükümlüdürler.

    SEKIZINCI BÖLÜM : IDARI CEZA HÜKÜMLERI

    ISYERINI BILDIRME YÜKÜMLÜLÜGÜNE AYKIRILIK

    Madde 98 - Bu Kanunun 3 üncü maddesindeki isyeri bildirme yükümlülügüne aykiri davranan isveren veya isveren vekiline çalistirilan her isçi için elli milyon lira para cezasi verilir.

    Bu para cezasinin kesinlesmesinden sonra bildirim yükümlülügüne aykiriligin sürmesi halinde takip eden her ay için ayni miktar ceza uygulanir.

    GENEL HÜKÜMLERE AYKIRILIK

    Madde 99 - Bu Kanunun;

    a) 5 inci ve 7 nci maddelerde öngörülen ilke ve yükümlülüklere aykiri davranan,

    b) 8 inci maddenin son fikrasindaki belgeyi isçiye vermeyen, 14 üncü madde hükümlerine aykiri davranan,

    c) 28 inci maddesine aykiri olarak çalisma belgesi düzenleme yükümlülügüne aykiri davranan veya bu belgeye gerçege aykiri bilgi yazan,

    Isveren veya isveren vekiline bu durumdaki her isçi için elli milyon lira para cezasi verilir.

    TOPLU ISÇI ÇIKARMA ILE ILGILI HÜKÜMLERE AYKIRILIK

    Madde 100 - Bu Kanunun 29 uncu maddesindeki hükümlere aykiri olarak isçi çikaran isveren veya isveren vekiline isten çikardigi her isçi için ikiyüz milyon lira para cezasi verilir.

    ÖZÜRLÜ VE ESKI HÜKÜMLÜ ÇALISTIRMA ZORUNLULUGUNA AYKIRILIK

    Madde 101 - Bu Kanunun 30 uncu maddesindeki hükümlere aykiri olarak özürlü ve eski hükümlü çalistirmayan isveren veya isveren vekiline çalistirmadigi her özürlü ve eski hükümlü ve çalistirmadigi her ay için yediyüzelli milyon lira para cezasi verilir. Kamu kuruluslari da bu para cezasindan hiçbir sekilde muaf tutulamaz.

    ÜCRET ILE ILGILI HÜKÜMLERE AYKIRILIK

    Madde 102 - Bu Kanunun;

    a) 32 nci maddesinde belirtilen ücret ile isçinin bu Kanundan veya toplu is sözlesmesinden veya is sözlesmesinden dogan ücretini süresi içinde kasden ödemeyen veya eksik ödeyen, 39 uncu maddesinde belirtilen komisyonun belirledigi asgari ücreti isçiye ödemeyen veya noksan ödeyen isveren veya isveren vekiline bu durumda olan her isçi ve her ay için yüz milyon lira para cezasi,

    b) 37 nci maddesine aykiri olarak ücrete iliskin hesap pusulasi düzenlemeyen veya isçi ücretlerinden 38 inci maddeye aykiri olarak ücret kesme cezasi veren veya yaptigi ücret kesintisinin sebebini ve hesabini bildirmeyen 52 nci maddedeki belgeyi vermeyen isveren veya isveren vekiline ikiyüz milyon lira para cezasi,

    c) 41 inci maddesinde belirtilen fazla çalismalara iliskin ücreti ödemeyen, isçiye hak ettigi serbest zamani alti ay zarfinda kullandirmayan, fazla saatlerde yapilacak çalismalar için isçinin onayini almayan isveren veya isveren vekiline, bu durumda olan her isçi için yüz milyon lira para cezasi, Verilir.

    YILLIK ÜCRETLI IZIN HÜKÜMLERINE AYKIRILIK

    Madde 103 - Yillik ücretli izni bu Kanunun 56 nci maddesine aykiri olarak bölen veya izin ücretini 57 nci maddenin üç ve dördüncü fikralarinda belirtilen usule aykiri olarak ödeyen veya eksik ödeyen veya 59 uncu maddedeki hak edilmis izni kullanmadan is sözlesmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya 60 inci maddede belirtilen yönetmeligin esas ve usullerine aykiri olarak izin kullandirmayan veya eksik kullandiran isveren veya isveren vekiline bu durumda olan her isçi için yüz milyon lira para cezasi verilir.

    ISIN DÜZENLENMESINE ILISKIN HÜKÜMLERE AYKIRILIK

    Madde 104 - Bu Kanunun 63 üncü maddesinde ve bu maddede belirtilen yönetmelikte belirlenen çalisma sürelerine aykiri olarak isçilerini çalistiran veya 68 inci maddesindeki ara dinlenmelerini bu maddeye göre uygulamayan veya isçileri 69 uncu maddesine aykiri olarak geceleri yedibuçuk saatten fazla çalistiran; gece ve gündüz postalarini degistirmeyen, 71 inci maddesi hükmüne aykiri hareket eden, 72 nci maddesi hükümlerine aykiri olarak bu maddede belirtilen yerlerde onsekiz yasini doldurmamis erkek çocuklari ve gençleri ve her yastaki kadinlari çalistiran, 73 üncü maddesine aykiri olarak çocuk ve genç isçileri gece çalistiran veya ayni maddede anilan yönetmelik hükümlerine aykiri hareket eden 74 üncü maddesindeki hükme aykiri olarak dogumdan önceki ve sonraki sürelerde gebe veya dogum yapmis kadinlari çalistiran veya ücretsiz izin vermeyen, 75 inci maddesindeki isçi özlük dosyalarini düzenlemeyen, 76 nci maddesinde belirtilen yönetmelik hükümlerine uymayan isveren veya isveren vekiline besyüz milyon lira para cezasi verilir.

    64 üncü ve 65 inci maddede öngörülen hükümlere aykiri davranan isveren veya isveren vekiline bu durumda olan her isçi için yüz milyon lira para cezasi verilir.

    IS SAGLIGI VE GÜVENLIGI ILE ILGILI HÜKÜMLERE AYKIRILIK

    Madde 105 - Bu Kanunun 78 inci maddesinin birinci fikrasinda belirtilen tüzük ve yönetmeliklerdeki hükümlere uymayan isveren veya isveren vekiline alinmayan her is sagligi ve güvenligi önlemi için elli milyon lira para cezasi verilir. Alinmayan önlemler oraninda izleyen her ay için ayni miktar para cezasi uygulanir.

    Bu Kanunun 77 nci maddesi hükmüne aykiri hareket eden, 78 inci maddenin ikinci fikrasina aykiri olarak kurma izni ve isletme belgesi almadan bir isyeri açan, 79 uncu maddesi hükmüne aykiri olarak faaliyeti durdurulan isi izin almadan devam ettiren, kapatilan isyerlerini izinsiz açan, 80 inci maddesinde öngörülen is sagligi ve güvenligi kurullarinin kurulmasi ve çalistirilmasi ile ilgili hükümlere aykiri davranan; is sagligi ve güvenligi kurullarinca alinan kararlari uygulamayan, 81 inci maddesine aykiri olarak isyeri hekimi çalistirma ve isyeri saglik birimi olusturma yükümlülügünü yerine getirmeyen, 82 nci maddesine aykiri olarak is güvenligi ile görevli mühendis veya teknik eleman görevlendirme yükümlülügünü yerine getirmeyen isveren veya isveren vekiline besyüzer milyon lira para cezasi verilir.

    Bu Kanunun 85 inci maddesine aykiri olarak agir ve tehlikeli islerde onalti yasindan küçükleri çalistiran veya ayni maddede belirtilen yönetmelikte gösterilen yas kayitlarina aykiri isçi çalistiran isveren veya isveren vekiline besyüz milyon lira para cezasi verilir.

    Bu Kanunun 86 nci maddesi uyarinca isçilere doktor raporu almayan isveren veya isveren vekiline bu durumda olan her isçi için yüz milyon lira ve 87 nci madde geregince çocuklara doktor raporu almayan isveren veya isveren vekiline bu durumdaki her bir çocuk için yüz milyon lira para cezasi verilir.

    Bu Kanunun 88 inci ve 89 uncu maddelerinde öngörülen yönetmeliklerde gösterilen sartlara ve usullere uymayan isveren veya isveren vekiline besyüz milyon lira para cezasi verilir.

    IS VE ISÇI BULMA HÜKÜMLERINE AYKIRILIK

    Madde 106 - Bu Kanunun 90 inci maddesinde öngörülen izni almadan faaliyet gösteren isverene bir milyar lira para cezasi verilir.

    IS HAYATININ DENETIM VE TEFTISI ILE ILGILI HÜKÜMLERE AYKIRILIK

    Madde 107- (Degisik madde: 23/01/2008-5728 S.K./500.mad)

    Bu Kanunun;

    a) 92 nci maddesinin ikinci fikrasindaki yükümlülüklerini yerine getirmeyen,

    b) 96 nci maddesindeki yasaklara uymayan,

    isveren veya isveren vekiline sekizbin Türk Lirasi idarî para cezasi verilir.

    Is müfettislerinin bu Kanundan veya diger kanunlardan dogan her çesit teftis, denetleme yetki ve görevleri geregince görevlerinin yerine getirilmesi sirasinda, görevlerini yapma ve sonuçlandirmaya engel olan kimselere, fiil suç olusturmadigi takdirde, sekizbin Türk Lirasi idarî para cezasi verilir.

    IDARI PARA CEZALARININ UYGULANMASINA ILISKIN HUSUSLAR

    Madde 108 - (Degisik fikra: 01/07/2005-5378 S.K./39.mad) Bu Kanunda öngörülen idari para cezalari, 101 inci maddedeki idari para cezalari hariç, gerekçesi belirtilmek suretiyle Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi Bölge Müdürünce verilir. 101 inci madde kapsamindaki idari para cezalari ise, dogrudan Türkiye Is Kurumu Il Müdürü tarafindan verilir.

    (Mülga cümle: 01/07/2005-5378 S.K./39.mad;Mülga fikra: 23/01/2008-5728 S.K./578.mad)

    DOKUZUNCU BÖLÜM : ÇESITLI, GEÇICI VE SON HÜKÜMLER

    YAZILI BILDIRIM

    Madde 109 - Bu Kanunda öngörülen bildirimlerin ilgiliye yazili olarak ve imza karsiliginda yapilmasi gerekir. Bildirim yapilan kisi bunu imzalamazsa, durum o yerde tutanakla tespit edilir. Ancak, 7201 sayili Kanun kapsamina giren tebligat anilan Kanun hükümlerine göre yapilir.

    KONUT KAPICILARININ ÖZEL ÇALISMA KOSULLARI

    Madde 110 - Konut kapicilarinin hizmetlerinin kapsam ve niteligi ile çalisma süreleri, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri, yillik ücretli izin haklari ve kapici konutlari ile ilgili hususlarin düzenlenmesinde uygulanacak degisik sekil ve esaslar Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanliginca hazirlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.

    SANAYI, TICARET, TARIM VE ORMAN ISLERI

    Madde 111 - (Iptal fikra: Anayasa Mah.nin 19/10/2005 tarihli ve E. 2003/66, K. 2005/72 sayili Karari ile.) *,*1*

    (Iptal fikra: Anayasa Mah.nin 19/10/2005 tarihli ve E. 2003/66, K. 2005/72 sayili Karari ile.) **,*1*

    BAZI KAMU KURUM VE KURULUSLARINDA ÇALISANLARIN KIDEM TAZMINATI

    Madde 112 - Kanuna veya kanunun verdigi yetkiye dayanilarak kurulan kurum ve kuruluslarin haklarinda bu Kanun ve 854, 5953, 5434 sayili kanunlarin hükümleri uygulanmayan personeli ile kamu kuruluslarinda sözlesmeli olarak istihdam edilenlere mevzuat veya sözlesmelerine göre kidem tazminati niteliginde yapilan ödemeler kidem tazminati sayilir.

    BAZI ISLERDE ÇALISANLARIN ÜCRETLERININ GÜVENCESI

    Madde 113 - Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fikrasinin (b) ve (i) bentlerinde sayilan isyerlerinde çalisan isçiler hakkinda 32, 35, 37, 38 inci madde hükümleri uygulanir. Bu maddelere aykirilik hallerinde ilgililer hakkinda ilgili ceza hükümleri uygulanir.

    ÜÇLÜ DANISMA KURULU

    Madde 114 - Çalisma barisinin ve endüstri iliskilerinin gelistirilmesinde, çalisma hayatiyla ilgili mevzuat çalismalarinin ve uygulamalarinin izlenmesi amaciyla; Hükümet ile isveren, kamu görevlileri ve isçi sendikalari konfederasyonlari arasinda etkin danismayi saglamak üzere, üçlü temsile dayali istisari mahiyette bir danisma kurulu olusturulur.

    Kurulun çalisma usul ve esaslari çikarilacak bir yönetmelikle düzenlenir.

    KANTIN AÇILMASI

    Madde 115 - Isyerlerinde, yüzelli ve daha fazla isçi çalistirilmasi halinde, isçilerin ve ailelerinin gerekli ihtiyaçlarinin karsilanmasi amaciyla isçiler tarafindan kurulacak tüketim kooperatiflerine isverenlerce yer tahsisi yapilabilir.

    Madde 116 - 13/06/1952 tarihli ve 5953 sayili Basin Mesleginde Çalisanlarla Çalistiranlar Arasindaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkinda Kanunun 6 nci maddesinin son fikrasi asagidaki sekilde degistirilmistir.

    Is Kanununun 18, 19, 20, 21 ve 29 uncu maddesi hükümleri kiyas yoluyla uygulanir.

    Madde 117 - 05/05/1983 tarihli ve 2821 sayili Sendikalar Kanununun 30 uncu maddesinin birinci fikrasinda geçen "1475 sayili Is Kanununun" ibaresi "Is Kanununun", ikinci fikrasinda geçen "1475 sayili Kanunun 13/D" ibaresi "Is Kanununun 21 inci" seklinde degistirilmistir.

    Madde 118 - 2821 sayili Kanunun 31 inci maddesinin altinci fikrasinda geçen "1475 sayili Kanunun 13/A, 13/B, 13/C, 13/D, 13/E" ibareleri "Is Kanununun 18, 19, 20 ve 21 inci", "1475 sayili Kanunun 13/D" ibaresi "Is Kanununun 21 inci", yedinci fikrasinda geçen "1475 sayili Kanunun 13/A" ibaresi "Is Kanununun 18 inci", "13/A, 13/B, 13/C, 13/D ve 13/E " ibareleri "18, 19, 20 ve 21 inci" seklinde degistirilmistir.

    YÖNETMELIKLER

    Madde 119 - Bu Kanunda öngörülen yönetmelikler Kanunun yayimi tarihinden itibaren alti ay içerisinde çikartilir.

    YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILAN HÜKÜMLER

    Madde 120 - 25/08/1971 tarihli ve 1475 sayili Is Kanununun 14 üncü maddesi hariç diger maddeleri yürürlükten kaldirilmistir.

    Geçici Madde 1 - Diger mevzuatta 1475 sayili Is Kanununa yapilan atiflar bu Kanuna yapilmis sayilir.

    Bu Kanunun 120 nci maddesi ile yürürlükte birakilan 1475 sayili Is Kanununun 14 üncü maddesinin birinci fikrasinin 1 inci ve 2 nci bendi ile onbirinci fikrasinda, anilan Kanunun 16, 17 ve 26 nci maddelerine yapilan atiflar, bu Kanunun 24, 25 ve 32 nci maddelerine yapilmis sayilir.

    Geçici Madde 2 - 1475 sayili Kanuna göre halen yürürlükte bulunan tüzük ve yönetmeliklerin bu Kanun hükümlerine aykiri olmayan hükümleri yeni yönetmelikler çikarilincaya kadar yürürlükte kalir.

    Geçici Madde 3 - 1475 sayili Kanuna göre alinmis bulunan asgari ücret karari, bu Kanunun 39 uncu maddesine göre tespit yapilincaya kadar yürürlükte kalir.

    Geçici Madde 4 - Mülga 3008 sayili Is Kanununun 13 üncü maddesi hükümleri haklarinda uygulanmayanlar için, bu Kanunun geçici 6 nci maddesinde sözü edilen kidem tazminati hakki 12/08/1967 tarihinden itibaren baslar.

    Ilk defa bu Kanun kapsamina girenlerin kidem tazminati haklari bu Kanunun yürürlüge girdigi tarihten itibaren baslar.

    Geçici Madde 5 - 1475 sayili Kanunun 25 inci maddesi ile 3713 sayili Kanunun ek 1 inci maddesinin (B) fikrasinda yer alan oranlar, bu Kanunun 30 uncu maddesi uyarinca Bakanlar Kurulu tarafindan yeniden belirleninceye kadar geçerlidir.

    Geçici Madde 6 - Kidem tazminati için bir kidem tazminati fonu kurulur. Kidem tazminati fonuna iliskin Kanunun yürürlüge girecegi tarihe kadar isçilerin kidemleri için 1475 sayili Is Kanununun 14 üncü maddesi hükümlerine göre kidem tazminati haklari saklidir.

    YÜRÜRLÜK

    Madde 121 - Bu Kanun yayimi tarihinde yürürlüge girer.

    YÜRÜTME

    Madde 122 - Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.